جستجو

توجه

لطفا پس از ثبت ، ایمیل خود را چک نمایید و اقدام به تایید نمایید
لطفا قسمت Spam هم چک نمایید

تماس با ما

جهت تماس با نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور دانشجویان ایرانی خارج از کشور از شماره تلفن های زیر استفاده نمایید :

 

021-66977001
021-66977002
021-66467700

درباره نهاد




براساس دستور رهبر معظم انقلاب اسلامي حضرت آيت ا... خامنه‌اي مدظله‌العالي در تاريخ 1385/4/7 براي تحقق اهداف مقدس جمهوري اسلامي در حوزه دانشجويان و استادان ايراني خارج از كشور، نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در اموردانشجويان ايراني خارج از كشور تشكيل شد.

هر چند قبل از اين رهبر معظم انقلاب اسلامي دو نفر از صاحبنظران را به عنوان نماينده خود در امور دانشجويان ايراني اروپا و آمريكا و امور دانشجويان ايراني آسيا و اقيانوسيه منصوب و سالهاي متمادي با دانشجويان از نزديك ارتباط داشته‌اند اما به دليل ضرورت سياستگذاري واحد، و پيگيري نظامند مسائل دانشجويان و بالا بودن حجم امور اجرايي اين مجموعه تشكيل شد كه برخي از اهداف آن به شرح ذيل مي‌باشد:

1-    توسعه و تعميق آگاهي‌ها و علائق اسلامي دانشجويان و تبيين ارزش‌هاي اسلامي.

2-    ايجاد و گسترش فضاي معنوي و اسلامي در بين دانشجويان و رشد فضائل اخلاقي.

3-    افزايش دانش و بينش سياسي در ميان دانشجويان.

4-    حمايت و هدايت فكري تشكلهاي اسلامي دانشجويي.

5-    پاسخ به شبهات و تقويت باورهاي ديني دانشجويان.

6-    فراهم نمودن زمينه‌هاي ارتباط علمي روحانيون با دانشجويان.

7-    افزايش تعلقات ملي و انقلابي دانشجويان.


اركان نهاد

عاليترين ركن نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در امور دانشجويان ايراني خارج از كشور شوراي سياستگذاري نهاد است كه مهمترين وظيفه آن تصويب سياستها و خط مشي‌هاي ستاد و نظارت بر حسن اجراي مصوبات شورا مي‌باشد و اعضاي آن عبارتند از:

1-    معاون ارتباطات بين‌الملل دفتر مقام معظم رهبري (رئيس شورا)

2-    نمايندگان ولي فقيه در امور دانشجويان ايراني خارج از كشور

3-    رئيس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي

4-    رئيس نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاههاي كشور

5-    رئيس بنياد ملي نخبگان

6-   رئيس سازمان ملي جوانان

7-    دو نفر از شخصيت‌هاي برجسته و آشنا به مسائل دانشجويان خارج از كشور.

دومين و محوري‌ترين ركن نهاد، نمايندگان ولي فقيه هستند كه در حال حاضر حجت‌الاسلام والمسلمين دكتر اژه‌اي نماينده محترم ولي فقيه در امور دانشجويان ايراني اروپا و حجت‌الاسلام والمسلمين آقاي نظام‌زاده، نماينده محترم ولي فقيه در امور دانشجويان ايراني آسيا و اقيانوسيه حضور دارند.

سومين ركن نهاد كه به عبارتي ركن تشكيلاتي، اجرايي نهاد مي باشد، دبيرخانه نمايندگي مقام معظم رهبري است، كه با هدايت نمايندگان مقام معظم رهبري وظيفه اجرايي كردن مصوبات شوراي سياستگزاري نهاد را بعهده دارد و توسط رئيس شورا منصوب مي‌شود. نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري داراي دو معاونت فرهنگي اجتماعي و پژوهشي اطلاع رساني است.


وظايف معاونت فرهنگي اجتماعي

1-    كمك به برگزاري همايش‌هاي فرهنگي و علمي

2-    اعزام سخنران براي جلسات و مناسبات

3-    اعزام مبلغ براي مناسبت‌هاي اسلامي و ملي.

4-    حمايت مادي و معنوي از فعاليت‌هاي تشكل‌ها و انجمن‌هاي علمي دانشجويي.

5-    شناسايي دانشجويان متدين و فعال فرهنگي و كمك به تحصيل آنان در خارج از كشور.

6-    تداوم ارتباط و حمايت از دانشجويان فارغ‌التحصيل جهت استفاده بهينه از تخصص آنان در كشور.

7-   ايجاد زمينه مشاركت دانشجويان در برنامه‌هاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي سراسري دانشجويان از قبيل جشن‌هاي ازدواج دانشجويي، عمره دانشجويي، مسابقات قرآن و نهج‌البلاغه و ...

8-    زمينه سازي ارتباط دانشجويان جهان اسلام.

9-     برگزاري اردوهاي فرهنگي، سياسي و علمي براي دانشجويان و خانواده آنان.

10-   زمينه‌ سازي براي دانشجويان داراي انگيزه ديني براي انجام فعاليت‌هاي اسلامي

11-   ايجاد بسترهاي مناسب براي افزايش تعلقات ملي و انقلابي و روحيه خدمت به كشور.



وظايف معاونت پژوهشي و اطلاع رساني

1-    راه اندازي پايگاه اطلاع رساني ويژه دانشجويان ايراني خارج از كشور.

2-    راه اندازي نشريه ويژه دانشجويان خارج از كشور

3-    برگزاري همايش‌هاي تخصصي متناسب با نيازها با مشاركت دانشجويان.

4-    پاسخ به سوالات دانشجويان و ارايه مشاوره در زمينه‌هاي فرهنگي-سياسي- اعتقادي با استفاده از ابزارهاي مناسب از قبيل درج پاسخ در پايگاه اطلاع رساني با سيستم پاسخگويي آف/آن لاين، انتشار كتابچه‌هاي ويژه پرسش و پاسخ و ...

5-    انجام مطالعات استراتژيك، بنيادي، نياز سنجي و نگرش سنجي جامعه دانشجويي خارج از كشور

6-    انجام پژوهش‌هاي لازم و تامين محتوا براي فعاليت‌هاي تبليغي دانشجويان در خارج از كشور.

7-    شناسايي و تقدير و جذب دانشجويان نخبه خارج از كشور.

8-    بررسي اوضاع فرهنگي- اعتقادي و سياسي دانشجويان خارج از كشور.

9-    اطلاع رساني پيرامون پيشرفت‌هاي علمي كشور به دانشجويان خارج از كشور.

جوان، سبک زندگی و ادبيات داستاني دهه اول انقلاب اسلامي00 نظر

جوان، سبک زندگی و ادبيات داستاني دهه اول انقلاب اسلامي


محمد حنیف

در این مقاله خواهم کوشید تا با مرور موضوعات داستانی و ویژگی‌های داستان‌نویسی دهه اول انقلاب اسلامی ایران، نگاه جوانان به شیوه زندگی را بررسی نمایم. بدیهی‌ست که نشان دادن جنبه‌های عینی و ذهنی سبک زندگی حتی در یک داستان کوتاه نیز در این مجال اندک نمی‌گنجد، پس بهتر است این مقاله را نگاهی گذرا به این مقوله بدانیم. امید که در مقاله‌ای دیگر مولفه‌های سبک زندگی در داستانی خاص ارائه گردد.

برخي صاحب‌نظران دهه شصت، انقلاب اسلامي را دورۀ شور و التهاب  ناميده‌اند و بعضي ديگر از آن با عنوان دورۀ ظهور  و شعور ياد کرده‌اند. پاره‌اي منتقدان نيز اين دوره را در مقابل دورۀ پيش از پيروزي انقلاب اسلامي، دورۀ هويت طلبي دانسته‌اند . پيروان هريک از نظريه‌هاي بالا نيز براي اين دوره ويژگي‌هايي برشمرده‌اند. محمدرضا سرشار (رضا رهگذر) در ارائه منظري از ادبيات داستاني پس از انقلاب، ويژگي‌هاي اين دوره را به دو بخش قوت‌ها و ضعف‌ها و کمبود‌ها تقسيم مي‌کند ؛ از اين ديدگاه نقاط قوت ادبيات داستاني ايران در نخستين سال‌هاي پس از انقلاب عبارت‌اند از: 1. تلاش براي هويت‌يابي 2. تحول در مضمون و محتوا 3. تنوع وسيع موضوعات 4. ارائه  ‌تيپ‌هاي‌ جديد 5.  احياي نسبي شخصيت‌ و منزلت واقعي زن 6. تغيير نسبت بين تعداد عناوين رمان‌ها و داستان‌هاي بلند و مجموعه داستان کوتاه 7. تغيير در کمّيت و کيفيّت آثار داستاني 8. افزايش شمارگان 9. پيدايش نام‌هاي تازه 10. افزايش کتاب‌ها و آموزش‌هاي نظري (تئوريک) 11. رونق بازار  نشر جُنگ‌ها و نشريه‌هاي ادبي.

از ديدگاه سرشار، ضعف کمبود‌هاي داستان‌نويسي نخستين سال‌هاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي نيز از اين قرارند: 1. نبود امکان نوشتن حرفه‌اي 2. کم مطالعه بودن نويسندگان 3. فقر تجربه از زندگي  4. فقدان يا لااقل کمرنگ شدن ارزش‌هاي متعالي، اعتقادي و انقلابي (بحران ارزش‌ها) 5. تيرگي و تلخي حاکم بر فضاي داستان‌ها 6. ضعف در پيرنگ (طرح) 7. گرايش افراطي به شيوه‌هاي بيان تک‌گويي نمايشي دروني 8. ضعف و تقويت 9. واقع‌گرايي جادويي.

محمدرضا موحدي، ويژگي‌هاي دورۀ ظهور و شعور (1357 تا 1367) را اين‌گونه بر مي‌شمارد :

1. احساسات‌گرايي انقلابي

2. کم‌توجهي به ساختار و توجه به محتوا، موضوع و مضمون

3. مستند‌سازي

4. بهره جستن از الگوي چپ 

5. فقدان ‌يا کم‌توجهي به تحليل و فانتزي

6. رشد ادبيات داستاني  مذهبي و داستان‌هاي ديني

7. آرمان‌گرايي

حسن ميرعابديني نيز عوامل مؤثر در شکل‌گيري فضاي ادبي نخستين سال‌هاي انقلاب را به سه بخش بالا رفتن انتشار و شمارگان کتاب، رواج ترجمه، و رونق محفل‌ها و مجله‌هاي ادبي تقسيم‌بندي مي‌کند.  بسياري از نويسندگان داستان‌هاي نخستين سال‌هاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي، به درگيري‌هاي انقلابي‌ها با ساواک‌‌ يا فقر حاکم بر مردم در سال‌هاي پيش از انقلاب پرداختند، از اين‌رو، شخصيت‌هاي اصلي اغلب داستان‌ها جوان بودند و فعالانه در راه هدف‌هايشان مي‌جنگيدند. تنها با نگاهي به عناوين داستان‌هاي سال‌ 1358 مي‌توان ردِّ ظلم‌ستيزي، آرمان‌خواهي، فاصله طبقاتي و فقر را پيدا کرد. برخي از داستان‌هاي عمدۀ نخستين سال‌هاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي عبارتند ‌از: همراه آهنگ‌هاي بابام و آتش در کتابخانه بچه‌ها هردو از علي اشرف ‌درويشيان، جاي خالي سلوچ از محمود دولت‌آبادي، راندۀ ستم، خانواده برومند و سفر جادو، همه از احسان طبري، معصوم پنجم نوشته هوشنگ گلشيري، قصة روشن از جواد مجابي، قصه‌هاي مجيد اثر هوشنگ مرادي کرماني، دهقانان از منصور ياقوتي و گزارش داستاني لحظه‌هاي انقلاب از سيد محمود قادري گلا‌بدره‌ايي. 

همراه آهنگ‌هاي بابام، زندگي مردم محروم غرب کشور را نشان مي‌دهد. جاي خالي سلوچ به زندگي پررنج مردم روستايي خراسان مي‌پردازد. آثار احسان طبري به‌طور عمده به مسائل انقلاب مي‌پردازد، قصه‌هاي مجيد فقر را با زبان طنز بيان مي‌کند، دهقانان به درگيري‌هاي خوانين و دهقانان اشاره‌ مي‌کند و لحظه‌هاي انقلاب، گزارشي داستاني از آخرين روزهاي پيروزي انقلاب اسلامي ارائه مي‌دهد.

از ميان آثار سال 1358، به نظر مي‌رسد که جوان‌ها در سه اثر جاي خالي سلوچ دولت‌آبادي، دهقانان منصور ياقوتي و لحظه‌هاي انقلاب گلابدره‌ايي جاي خاصي دارند. دولت‌آبادي در اين داستان اقليمي، سبک زندگي روستاييان را در دورۀ خفت‌بار بي‌رونقي کشاورزي و کوچ جوانان روستايي براي کار به شهر‌ها نشان مي‌دهد. شايد اين کتاب را بتوان به‌عنوان اثري براي مطالعه مردم‌ شناختي سبک زندگي مردم روستايي و وضعيت اسفبار جوان‌ها و خانواده‌هاي آنها در سال‌هاي پس از اصلاحات ارضي محسوب نمود.

دهقانان منصور ياقوتي نيز به وضعيت کشاورزان در سال‌هاي حاکميت خوانين اشاره مي‌کند. در اين داستان به درگيري کشاورزي به نام بابا حيات با خان ده پرداخته مي‌شود. پسر بابا حيات به نام نادعلي کشته مي‌شود و خانوادۀ وي به شهر کوچ مي‌کنند. وقتي يکي از اين کوچندگان که به گروه‌هاي مخفي مبارزه پيوسته است، به روستا باز مي‌گردد تا خان را به قتل برساند، مشاهده مي‌کند که به جاي قلعه خان، پاسگاه ژاندارمري  تأسيس شده است. 

در اين داستان نادعلي و مبارزي که براي کشتن خان به ده باز مي‌گردد، نمونه جواناني‌ هستند که جانشان را بر سر عقايد و آرمان‌هايشان گذاشته‌اند. در دهقانان، مانند بسياري از داستان‌هاي نخستين‌ سال‌هاي پس از انقلاب، سبک خاص زندگي برخي جوان‌ها ـ بويژه در سال‌هاي 1349تا 1357ـ مبني بر پيوستن به گروه‌هاي مبارز و برگزيدن زندگي مخفي، به روشني نشان داده مي‌شود. اين سبک زندگي و موضوعات اغلب داستان‌هاي سال 1358، در داستان‌هاي دومين سال بعد از پيروزي انقلاب اسلامي نيز استمرار می یابد، برخي از داستان‌هاي اين دوره عبارت‌اند‌ از: روشن‌فکر کوچک نوشته نسيم خاکسار، به کي سلام کنم اثر سيمين دانشور، سلول 18 نوشته علي اشرف درويشيان، داستان جاويد اثر اسماعيل فصيح، منافع کارگر از محمدرضا گودرزي، ديوساران از جواد مجابي، نمايش اثر جعفر مدرس صادقي، با بچه‌هاي قاليبافخانه از هوشنگ مرادي کرماني و رقص رنج از خسرو نسيمي.

رقص رنج  به زندگي کشاورزان و درگيري آنها عليه خوانين و امنيه‌ها مي‌پردازد. در اين داستان نيز همچون داستان دهقانان، رعيتي پس از درگيري با خان به شهر مي‌گريزد و در آنجا زن و فرزندش را از دست مي‌دهد. بچه‌هاي قالي‌بافخانه نيز همچون ديگر آثار هوشنگ مرادي کرماني با نگاهي انساني و اميدوارانه به بچه‌هاي کار مي‌پردازد. نويسنده داستان جاويد، سال‌هاي حکومت رضا شاه را  موضوع داستان خود قرار داده است. سلول 18 درويشيان که برخي منابع آن را در زمره کتاب‌هاي چاپ 1358 قرارداده‌اند، باز هم چون اغلب آثار اين نويسنده به زندگي مبارزان جوان عليه رژيم شاه اختصاص دارد. در اين داستان، عوامل رژيم شاه، خانواده يکي از مبارزان را دستگير مي‌کنند تا محل اختفاي مبارز، اعلام شود، همسر جوان مبارز در زندان فرزندش را به دنيا مي‌آورد، بعد از آنکه خبر کشته شدن پدر فرزند تازه متولد شده به گوش همسر مبارز مي‌رسد، وي نام سپيده را براي فرزند خود انتخاب مي‌کند. 

نخستين داستان جنگ با عنوان وقتي که دود جنگ در آسمان دهکده ديده شد، نوشتۀ ربيحاوي  در سال 1359 منتشر مي‌شود. اين داستان به جنگ ايران و عراق و شرکت حسون در جنگ اشاره مي‌کند. وقتي مرگ مادربزرگ حسون نزديک مي‌شود، برادر کوچک‌ترش به جبهه مي‌رود تا پيغام مادربزرگ را براي آخرين ملاقات به او برساند. ديدار دو برادر ميسر نمي‌شود، اما وقتي برادر کوچک‌تر به ده بازمي‌گردد که تمام خانه‌هاي ده از جمله خانه خودشان در بمباران تخريب شده‌اند. اين داستان نيز همچون داستان سلول18 به حضور جوانان مي‌پردازد؛ حضوري که همراه خطر است و سبک زندگي بي‌باکانه‌اي را ارائه مي‌دهد. 

مجموعه داستان ‌به کي سلام کنم‌، سيمين دانشور نيز ذهنيات يک زن انقلابي و روشنفکر دهۀ پنجاه را در خود دارد. داستان‌هاي اين کتاب در دهه 1350 نوشته شده‌اند و مثل بسياري از آثار ادبي  اين دوره، اعتراض به خفقان سياسي و انتقاد از خود باختگي زنان در روند مدرنيزاسيون تحميلي، بُن‌مايه آنها راتشکيل مي‌دهد .

فقر فرهنگي و اقتصادي، خرافه‌پرستي، مبارزه و... موضوعات اين مجموعه داستان را تشکيل مي‌دهند. در برخي از داستان‌هاي اين مجموعه همچون مار و مرد، نسل جوان حضوري جدي پيدا مي‌کند. نسيم خاکسار با داستان روشنفکر کوچک به مسائل چريکي و مبارزات جوانان عليه رژيم پهلوي مي‌پردازد. با وقوع جنگ تحميلي تب نوشتن از مبارزات چريکي و شکنجه‌هاي ساواک و فقر و درگيري‌هاي خياباني و دهقاني آرام آرام فروکش مي‌کند و به تدريج، موضوع عظيم جنگ و دفاع مقدس پاي به عرصۀ داستان‌نويسي  ايران مي‌گذارد و جالب اين‌که در اين دسته از داستان‌‌ها هم سهم جوانان بسيار بيش از ديگر اقشار مردم بروز مي‌يابد. در اين دسته از داستان‌ها نيز جواناني شخصيت‌هاي اصلي قرار مي‌گيرند که از نظر سبک زندگي، گويي اغلب موارد، در يک قالب ريخته‌ شده اند، ساده‌زيست و از خود گذشته. برخي از آثار داستاني سال 1360 همچون گام‌هاي پيمودن نسيم خاکسار، داستان يک شهر احمد محمود و سيندخت علي محمد افغاني، فارغ از تأثيرات وقوع جنگ تحميلي همچنان به حوادث گذشته نگاه مي‌کنند و برخي ديگر همچون مهاجر کوچک رضا رهگذر، اسم من علي‌اصغر است از مصطفي رحماندوست و اسماعيل اسماعيل سيد محمود قادري گلابدره‌ايي ، جنگ را سرلوحۀ حوادث داستان خود قرار مي‌دهند. در اين ميان اثري چون دعاي مرغ آمين سيروس طاهباز به هر دو موضوع نظر دارد.

در داستان گام‌هاي پيمودن ، کارگران کارخانه‌اي، در يک پروژه براي خارجي‌ها کار مي‌کنند. عده‌اي از آنها‌ با هدايت رهبرشان با کارفرما به مخالفت برمي‌خيزند و اعتصاب مي‌کنند. کارفرما کارگران اعتصابي را اخراج مي‌کند و کارگران عليه کارفرما، اعلاميه پخش مي‌کنند. اين داستان نيز به گونه‌اي روايت درگيري جوانان با صاحبان سرمايه در قالب تشکل‌هاي کارگري ا‌ست. 

« رمان 600 صفحه‌اي داستان يک شهر، شرح فروريزي آرزو‌ها و پندارهاي خالد و علي است. هر دو دل شکسته‌اند، با گذشته‌اي غم‌انگيز: خالد بار شکستي سياسي را بر دوش مي‌کشد و علي زخمي عاطفي و خانوادگي  بر روح دارد. اين دو در گره‌گاهي به نام بندر لنگه به هم مي‌رسند و تا دل تاريکي سرنوشتشان پيش مي‌روند. علي در اقدامي انتحاري جان مي‌بازد و خالد با ذهنيتي ويران به عصر  «زمين سوخته» گام مي‌نهد تا شهيد شود؛ روشنفکري که در دوران آرمان‌ستيزي گوشه مي‌گيرد ». 

اغلب شخصيت‌هاي اصلي رمان داستان يک شهر را جوانان تشکيل مي‌دهند؛ جواناني که هر چند زندگي داستاني آنها نزديک به سي سال با زمان نشر کتاب فاصله دارد و سبک زندگي آنها را در واقع بايد سبک زندگي جوانان همطراز خودشان در عصر مورد نظر محسوب کرد، اما ذهنيات يک نويسندۀ جاافتاده يعني احمد محمود  را در آغازين سال‌هاي پس از پيروزي انقلاب اسلامي نيز ارائه مي‌دهد. با اين حال، هرچند اثر، تأثيرات نگاه نويسنده را با خود دارد ـ نويسنده‌اي که اتفاقاً خود نيز بخشي از حوادث داستان را از سر گذرانده و تجربه زنداني و تبعيد شدن دارد ـ اما بويژه با توجه به نگاه رئاليستي احمد محمود به داستان‌نويسي، سبک زندگي جوانان داستان يک شهر وي را بايد از منظر سبک زندگي جوانان در عصر داستان مورد نظر يعني پس از کودتاي 28 مرداد 1332 بررسي کرد.

 داستان سيندخت علي‌محمد افغاني نيز به ماجراي عشق مهندس يک کارخانه به کارگر زني به نام سنيدخت  مي‌پردازد. اين داستان را نيز مي‌توان از منظر وضعيت زنان جوان بررسي کرد که زيبايي آنها نمي‌تواند فاصلۀ طبقاتي ميان ايشان و عاشقانشان را پر کند ودر نتيجه زندگي‌شان همواره با محروميت و رنج توأم خواهد بود.

اسم من علي‌اصغر است ، حکايت پسري است به نام علي‌اصغر که همراه پدرش ـ حسين ـ تعزيه ايام محرم را بازي مي‌کند. او از چگونگي برگزاري تعزيه سخن مي‌گويد. در ايام انقلاب با مردم محل همکاري مي‌کند و پس از پيروزي انقلاب به جنگ مي‌رود. حسين ـ پدر علي‌اصغرـ در جنگ شهيد مي‌شود. علي‌اصغر بزرگ مي‌شود و نقش علي‌اکبر را بازي مي‌کند. پس از شهادت پدر، همسايه‌ها به او مي‌گويند که بايد لباس امام حسين (ع) را بپوشي.

داستان فوق، گرچه از سوي شاعر و نويسنده کودک و نوجوان و با مخاطب خاص کودک و نوجوان نوشته شده است، اما در قالبي نمادين، نوعي سبک زندگي شيعي را توصيف مي‌کند و ترويج مي‌دهد؛ سبکي که بر پايۀ سه نقش علي‌اصغر (طفل شيرخوار)، علي‌اکبر (جوان) و امام حسين(ع) (ميانسال) پايه‌گذاري شده است. اتفاقاً هر سه نفر به شهادت مي‌رسند و هر يک معنايي نمادين در فرهنگ شيعي مي‌يابند. ضمن آنکه هر سه شخصيت را نويسنده در ارتباط با جنگ تحميلي عراق عليه ايران در داستان وارد کرده است. از اين رو، شخصيت‌هاي اين داستان کوتاه را مي‌توان نمادي اساسي از نگاه اغلب شخصيت‌هاي داستان‌هايي از اين  دست به مؤلفۀ نگرش و ارزش به شيوة زندگي محسوب کرد.

اسماعيل  اسماعيل زندگي خانواده‌اي اهوازي در جنگ تحميلي را موضوع داستان خود قرارداده است. در اين داستان با وقوع جنگ، اسماعيل به همراه خانواده‌اش به شوش مي‌رود و سپس پدر خانواده و اسماعيل به اهواز باز مي‌گردند و دکان کفاشي خودشان را در بازار باز مي‌کنند پس از آن، بقيۀ بازاريان اهوازي نيز مغازه‌هايشان را بازگشايي مي‌کنند. ساواکي‌ها، گراي مغازه کفاشي را به عراقي‌ها مي‌دهند. مغازه کفاشي با خاک يکسان مي‌شود و ابراهيم کفاش، پدر اسماعيل به شهادت مي‌رسد، اما‌ اسماعيل مغازه پدر را همچنان سرپا نگاه مي‌دارد. سپس جبار ساواکي را شناسايي مي‌کند و با اسلحه‌اي که از مسجد محل گرفته است، جبار را به قتل مي‌رساند و هفتاد و دو پاسداري را که جبارگراي محل آنها را داده بود، از آسيب گلوله باران نجات مي‌دهد. در اين داستان نيز علاوه بر اسماعيل نوجوان، ابراهيم کفاش و پاسداران اغلب جوان هستند و حضور آنها با وقوع جنگ تحميلي و ارزش‌هاي آن  معنا پيدا مي‌کند. در داستان مهاجر کوچک  نيز شخصيت اصلي پسر ده سالۀ خرمشهري يعني عباس است. او که تمام اعضاي خانواده‌اش را در جنگ از دست داده، به دنبال تنها برادرش قاسم مي‌گردد که مجروح شده است، ابتدا يک پرستار و سپس اعضاي يک خانواده از او مراقبت مي‌کنند، پدر خانواده، به او قول مي‌دهد براي پيدا کردن برادرش، همراه او به خوزستان برود. در اين داستان نيز گرچه حوادث حول‌ محور پسر ده ساله مي‌گردد، اما‌ پرستار و پدر خانواده‌اي که از عباس مراقبت مي‌کنند، هر دو جوان هستند و هر دو فارغ از شعارگرايي حاکم بر داستان‌هاي اين عصر، به ياري عباس مي‌شتابند.

در سال 1361 گرچه به تعداد داستان‌هاي مطرح حوزه جنگ افزوده مي‌شود، اما انقلاب و حوادث مربوط به آن همچنان بيشتر در تير‌رس نگاه داستان نويسان قرار دارد. برخي از داستان‌هاي اين سال عبارت‌اند از: زيارت از قاسمعلي فراست، نخل نوشتة هوشنگ مرادي کرماني، بافته‌هاي رنج اثر علي‌محمد افغاني، چاه به چاه و بعد از عروسي چه گذشت هر دو از رضا براهني، حسين آهني نوشته سيد محمود قادري گلابدره‌ايي و زمين سوخته از احمد محمود.

 رمان زمين سوخته  از جمله رمان‌هايي‌ است که مي‌توان با مطالعۀ آن به سبک ‌زندگي بخش اعظمي از مردم شهر اهواز در نخستين سال‌هاي بعد از پيروزي انقلاب و بويژه سال آغازين جنگ دست يافت. يکي از شخصيت‌هاي اين داستان يعني خالد، پيشتر در داستان يک شهر حضور داشته است. در اين داستان، راوي که به همراه خانواده‌اش در اهواز زندگي‌مي‌کند، شاهد بروز جنگ، مهاجرت خانواده و ديگر همسايه‌ها و ماندن عده ديگري در شهر است. خالد، برادر راوي بر اثر گلوله‌‌باران‌هاي  اهواز به شهادت مي‌رسد. برادر ديگر راوي دچار ناراحتي اعصاب مي‌شود و به تهران مي‌رود. پس از آن، راوي به محله فقيرنشين اهواز مي‌رود و در خانه ننه باران، سکني مي‌گزيند. در اين محله اتفاقاتي مي‌افتد تا اينکه شبي راوي از خانه ننه باران به منزل خود مي‌رود تا با خانواده‌اش در تهران تلفني صحبت کند. آن شب مادرش از تشديد ناراحتي رواني برادرش خبر مي‌دهد و از او مي‌خواهد به تهران برود. سحرگاه آن شب موشکي به اهواز اصابت مي‌کند. راوي که قصد دارد به تهران برود، قبل از بازگشت به دنبال محل‌ اصابت موشک مي‌گردد و متوجه مي‌شود که موشک به خانه ننه باران يعني جايي که راوي روزها و شب‌هاي زيادي را در آن گذرانده، اصابت کرده است. حضور دختران و پسران جواني که در شهر اهواز نگهباني مي‌دهند، حرکت سربازان و ديگر مدافعان شهر، در کنار حضور راوي و برادران او که همه جوان هستند، نقش جوانان را در اين داستان برجسته مي‌کند. البته شخصيت‌هاي حاضر در اين رمان همچون داستان اسماعيل اسماعيل يا نخل‌هاي بي‌سر، تنها جوانان مسلمان از جان گذشته‌اي نيستند که نام خدا را بر زبان و آرزوي شهادت را در دل دارند، بلکه در کنار ايشان، گروه‌هاي ديگر با مرام‌ها و در نتيجه پوشش و تفکر متفاوت نيز حضور مي‌يابند.

بعد از عروسي چه گذشت، داستاني از رضا براهنی ا‌ست که به ماجراي دستگيري و زنداني شدن آموزگاري به نام رحمت مي‌پردازد. اين آموزگار که به قول ميرعابديني، نماد روشنفکر عصر نويسنده است ، در زندان به همسر خود بدبين مي‌شود و از سويي حاضر به همکاري با ساواک نيست. گم شدن کليد دستبند و زنداني شدن نگهبان با او و استمرار تفکر بدبينانۀ رحمت نسبت به همسرش، تبديل به نمادي از جامعه مي‌شود که در آن روشنفکر و مستبد مجبور به گذران زندگي در کنار هم مي‌شوند. 

در اين داستان نيز رحمت آموزگاري جوان ا‌ست که مي‌تواند نماد روشنفکر زمانه خود باشد که بدون داشتن پشتوانه‌هاي فکري قوي، ناخواسته به مبارزه کشيده مي‌شوند، اما خيلي زود در مي‌يابند که در کار خود و خانواده خود نيز درمانده‌اند. چهره‌ چنين مبارزاني در سال‌هاي بعد، در آثاري همچون سپيده‌دم ايراني چهل تن به خوبي بازنمايي مي‌شود؛  جوانان مبارزي که با هدفي بزرگ با حکومت پهلوي به مبارزه برخاسته‌اند، از وطن گريخته‌اند و درد تبعيدي خود خواسته را کشيده‌اند و عاقبت بعد از سال‌ها وقتي به وطن بازگشته‌اند، دريافته‌اند که خانواده خود را نيز از دست داده‌اند؛ يعني تنها تغييري که به وضوح براي آنها به وقوع پيوسته، تغيير در روابط آنها با نزديکانشان بوده است.

حسين آهني  داستان زندگي يکي از جوانان زرنگ شميران است. او با اينکه در دورۀ انقلاب و پس از آن در خلال جنگ تحميلي مجروح مي‌شود، اما سرخوش است و سربه‌سر پرستاران و پزشکان مي‌گذارد.

نگاه فراست نيز در مجموعه داستان زيارت بيشتر به جنگ است، اما در اين داستان‌ها نيز با همان نگاه مذهبي به همان جوانان  ايثارگر ساده‌زيست پرداخته مي‌شود.

علي‌محمد افغاني در بافته‌هاي رنج، به مسائل مربوط به فرش و فرشبافي مي‌پردازد و هوشنگ مرادي کرماني نيز در نخل، نگاه لطيف و انساني‌اش را به انسان بي‌پناه و فقير، اما اميدوار مي‌دوزد.

سال 1362، داستان‌هاي بيشتري منتشر مي‌شوند. برخي از آثار داستاني سال 1362 از اين قرارند: ثريا در اغماء از اسماعيل فصيح، حجيه خانم هوشنگ گلشيري، گاو خوني مدرس صادقي،حکايت سلسله پشت کمانان رضا جولایی، پرستو از سيد محمود قادري گلابدره‌اي، کليدر نوشته محمود دولت‌آبادي، مرگ پلنگ خسرو نسيمي، چاه به چاه و آواز کشتگان از رضا براهني و زنده باد مرگ نوشته ناصر ايراني.

برخي از اين داستان‌ها همچون زنده باد مرگ، تصويري از انقلاب ارائه مي‌دهند، برخي چون ثريا در اغما جنگ را به ياد خواننده مي‌آورند و پاره‌اي داستان‌ها چون کليدر و مرگ پلنگ به اقوام و اقليم‌هاي خاص مي پردازند و پاره‌اي ديگر چون گاوخونی صادقي فنون تازه داستان‌نويسي را مي‌آزمايند. با اين حال، شخصيت‌شناسي داستان‌هاي سال 62 نيز سهم اصلي را به جوانان مي‌دهد؛ هرچند برخي داستان‌ها همچون ثريا در اغما به پيروي از شخصيت اصلي داستان‌هاي اسماعيل فصيح يعني جلال آريان، مردان ميانسال را نيز به حوزۀ شخصيت‌هاي اصلي مي‌کشاند.

از اين ميان، زنده باد مرگ  رماني است که زندگي گروهي از افراد پرهياهوي جامعه را شرح مي‌دهد و بررسي مي‌کند. اين گروه، روشنفکراني هستند که از واقعيت جامعه و زندگي مردم به‌دورند و نويسنده ماهيت واقعي آنها را به شکلي ملموس و مستند باز مي‌گويد. در پايان، راوي داستان و دوستانش به تماشاي راهپيمايي عظيمي مي‌روند که در آن راهپيمايان فرياد مي‌زنند: الله‌اکبر، خميني‌رهبر و آنها نيز به اين درياي عظيم مي‌پيوندند.

از ميان رمان‌هاي سال 1362، ثريا در اغما شباهتي نهفته با زنده باد مرگ دارد؛ در هر دو اثر، ديدگاه روشنفکران ايراني روايت مي‌شوند؛ اسماعيل فصيح هم به انقلاب و هم به جنگ نظر دارد و مي‌کوشد موضع برخي روشنفکران و شبه روشنفکران را دربارۀ اين دو موضوع کنکاش ‌کند و ناصر ايراني، به انقلاب و موضوع بخشي از جامعه روشنفکري ايران با آن مي‌پردازد. با اين حال زنده باد مرگ اثري ا‌ست که خوشبينانه به جامعه روشنفکري مي‌نگرد و در نهايت آنها را همراه با انقلاب مي‌بيند و مي‌خواهد، در حالي که ثريا در اغما  نگاهي انتقادي به شاعران و نويسندگان و هنرمنداني دارد که از ايران مهاجرت کرده‌اند، ثریا را می‌توان نمادی از ایران سال‌های جنگ دانست که از دیدگاه نویسنده همچون محتضری در حال مرگ است که روز به روز حالش بدتر می‌شود و غربی‌ها علاقه‌ای ندارند که از بستر برخیزد، با این حال شخصیت‌هایی که نویسنده ارائه می‌دهد اغلب نمونه‌هایي از جوانان و میانسالان و پیرانی هستند که از ایران مهاجرت کردند و اغلب با توهم ادامه حیات دادند و خود را تباه ساختند. 

آواز کشتگان  رضا براهنی نیز روایتگر مبارزه بخشی از جامعه روشنفکری در دوره محمدرضا شاه پهلوی است. شخصیت اصلی این رمان، استاد دانشگاه دکتر محمود شریفی‌ است. او به دلیل نوشته‌هایش از سوي مأموران ساواک دستگیر می‌شود. وضعیت تازه او سبب می‌‌شود تا تمام دوستانش به خانواده او بی‌مهری کنند و حتی پس از آنکه خود او هم از زندان آزاد می‌شود، همکاران و دوستانش از او دوري می‌کنند. 

اما در فصل دوم، وقتی‌ دکتر شریفی در مخزن کتابخانه مشغول کار شده است، یکی از استادان به‌نام خرسندی، قبل از خارج شدن از کشور به دکتر شریفی پیشنهاد می‌کند که اگر این بار دستگیر شد، همه مسئولیت‌ها را به گردن او بیندازد، کنگره‌ای برگزار می‌شود و دانشجویان به‌همراه صداقت در آن شرکت می‌کنند. سخنران یعنی صداقت کشته می‌‌شود. دکتر شریفی دستگیر می‌شود و در جایی ‌که مورد شکنجه قرار مي‌گيرد، صدای پدر مرحومش را به یاد می‌آورد که می‌گوید: زمین به آن هزار هزار جوان وعده داده شده، زمین از آن آنهاست.

پدر دکتر شریفی نیز پیشتر از مبارزان بوده است. او در خلال سال‌های 1332 تا 1342، در مبارزه علیه رژیم شاه شرکت کرده، اما شکست خورده است و بعد به انسانی شکست خورده و تریاکی تبدیل شده است. از این زاویه دید می‌‌توان چند دسته از جوانان دوره‌های مختلف را با آرمان‌ها و عقایدشان درباره چگونگی و شیوه و سبک زندگی مشاهده کرد. حسن میرعابدینی  آواز کشتگانرا از معدود رمان‌های ایرانی می داند که درباره حوادث دانشگاه، استادان و دانشجویان نوشته شده است و نویسنده به شخصیت‌ها و تیپ‌ها و نوع نگرش و زندگی آنها توجه کرده است. 

چاه به چاه رضا براهنی نیز توصیف وضعیت روشنفکران دهه پنجاه ایران است. در این داستان که باز هم شخصیت‌هایی جوان در آن نقش‌های محوری را به‌عهده دارند، سپاهی دانشی به‌نام حمید، تپانچه‌ای را که از دوره میرزا کوچک خان مانده به کریم می‌فروشد، کریم چریک است و پس از دستگیری، سپاهی دانش هم دستگیر می‌‌شود. داستان سپس لایه‌های دیگری از جامعه یعنی روستا، پاسگاه و زندان را نشان خواننده می‌دهد.

در کلیدر دولت‌آبادی که انتشار آن از سال 1362 شروع شد، باز هم شخصیت‌های جوان، این‌بار از دل عشایر ظهور پیدا می‌کنند؛ شخصیت‌هایی چون گل‌محمد، مارال، زیور و ستار که هر یک می‌توانند نمونه‌ای از جوانانی از عصر مورد نظر داستان یعنی دهه آغازین حکومت پهلوی دوم باشند. این اثر با چنان دقتی به مؤلفه‌های عینی سبک زندگی همچون محل سکونت، اشیاي منزل، پوشش، خوراک و ویژگی‌های اشتغال و مؤلفه‌های ذهنی سبک زندگی همچون آداب معاشرت، سلیقه‌‌ زیباشناختی، سرگرمی، تفاوت‌های دینی، ارزش‌های سیاسی و عقاید و نگرش در شخصیت‌های داستان پرداخته که با مطالعه و استخراج جزء به جزء مصداق‌های عینی هر یک از مؤلفه‌های فوق، مي‌توان کتابچه‌ای از ویژگی‌هاي سبک زندگی در اقلیم مورد نظر داستان در عصر مورد مطالعه ارائه داد.

مرگ پلنگ خسرو نسیمی هم می‌تواند از نظر سبک زندگی عشایر، و سنتی کهنه و ظالمانه بررسی شود. براساس این سنت، برخی از عشایر، پیران خود را که توانایی شرکت در کوچ را ندارند در غاری به انتظار مرگ یا بازگشت دوبارة ایل می‌نشانند.

از سال 1363، برخی از نویسندگان مطرح بعد از انقلاب، با درونمایه‌های داستانی نو، ظهور می‌کنند. نویسندگانی چون منصوره شریف‌زاده با داستان مولود ششم، سید مهدی شجاعی با داستان‌های ضیافت و ضریح چشم‌های تو، غزاله علیزاده با داستان دو منظره، قاسمعلی فراست با رمان نخل‌های بی‌سر، حسن خادم با اقیانوس سوم. و در کنار این نویسندگان، داستان‌نویسان کهنه‌کاری چون محمود دولت‌آبادی با ادامه کلیدر، هوشنگ گلشیری با حدیث ماهیگیر و دیو، هوشنگ مرادی کرمانی با چکمه، جمال میرصادقی با داستان بادها خبر از تغییر فصل می‌دهند و آتش از آتش و ناصر ایرانی با داستان راه بی‌کناره و عروج رخ‌نمایی می‌کنند. در کنار این دو دسته، نویسندگان عامه‌پسند نیز فرصتی می‌یابند تا بار دیگر با آثار پرمخاطب خود از موضوعات تازه بنویسند. در سال 1363، نسرین ثامنی سه اثر داستانی را با محتوایی عامه‌پسند انتشار می‌دهد. این آثار عبارت‌اند از: عروس سیاه‌پوش، گلی در شوره زار، و بازی سرنوشت.

از میان داستان‌های برشمرده، عروج ، داستان چند هم‌محلی است که تیم فوتبالی را تشکیل داده‌اند. کاپیتان تیم که پیش از انقلاب با رژیم شاه مبارزه کرده است، در جنگ عراق علیه ایران به شهادت می‌رسد. دو تن از هم‌تیمی‌ها هم به جبهه می‌‌‌روند، یکی شهید می‌شود و دیگری تانکی عراقی را منهدم می‌کند و چند عراقی را هم به اسارت می‌گیرد.

راه بی‌کناره  نیز داستان جوانان و رابطه‌‌ آنها با جبهه و مرگ است. شخصیت این جوانان از نظر نگرش‌ها و آرمان‌ها و نحوه‌ زیست با شخصیت‌های داستان‌های دیگر تفاوتي اساسی می‌یابند؛ روشنفکرها بیشتر جایشان را به جوانان بسیجی می‌دهند؛ جوانانی که حاضرند تمام وجودشان را در راه اسلام و آرمان‌های انقلاب فدا کنند. 

در داستان راهبی‌کناره، قرار است شریفه با عبدالرحیم ازدواج کند. پدر شریفه موافق نیست، چرا که عبدالرحیم می‌خواهد به جبهه برود. عبدالرحیم و برادرش – عبدالله- به جبهه اعزام می‌شوند. بعد از مدتی عبدالرحیم با خبر شهادت برادرش برمی‌گردد. اما چند روز بعد عبدالله خبر می‌دهد که فقط مجروح شده است. عبدالله پس از بازیافتن سلامتی به جبهه می‌رود و می‌گوید، مرگ دست خداست.

پرستو  نیز عنوان مجموعه‌ای داستانی است که از میان آنها داستان پرستو به رابطه یک ایرانی با یک اسیر عراقی می‌پردازد. رزمنده جوان ایرانی به کربلا می‌رود و عراقی می‌خواهد دخترش را به عقد او درآورد، اما رزمنده ایرانی نمی‌پذیرد و به وطن باز می‌گردد. مادر نیز از این مجموعه به مادر یک شهید و مبارزه ضد انقلاب با وی می‌پردازد. در داستان پرستوی گلابدره‌ایي جوانان رزمنده حضور می‌یابند و شیوه‌‌ زندگی در جنگ را به‌گونه‌ای غیرواقعی و بیشتر تخیلی نشان می‌دهند.

ضریح چشم‌های تو  مجموعه دو داستان درباره جنگ است. نخستين داستان که با عنوان مجموعه یکی ا‌ست، از پدری سخن می‌گوید که برای یافتن پسر شهیدش در جبهه به جستجو می‌پردازد و پس از آنکه درمی‌یابد، غیر از پسرش شهدای دیگری آنجا افتاده‌اند، راضی به آوردن پسر خود نمی‌شود.

داستان دیگر با نام تویی که نمی‌شناختمت (مرا به نام تو می‌خوانند) نیز روایت پاسداری زخمی‌ است که با وجود جراحت پا، چند عراقی را به اسارت می‌گیرد.

در مجموعه داستان، ضیافت  نیز هفت داستان با نام‌های چوب‌کاری، اگر گریه می‌کردی، قصه خاله، شکار شکارچی، ناخلف، بیست و یک سال تجربه و ضیافت آمده است که داستان ضیافت از این مجموعه به دفاع مقدس مربوط می‌شود.

در هر دو مجموعه داستان شجاعی، شخصیت‌های جوان عمدتاً نقش‌های محوری و مثبت را به‌عهده دارند.

جمال میرصادقی، بادها خبر از تغییر فصل می‌دهند و آتش از آتش و غزاله علیزاده دو منظره را درباره انقلاب یا تجلیل از انقلاب می‌نویسند. همین‌طور حسن خادم اقیانوس سوم و قاسمعلی فراست نیز نخل‌های بی‌سر را درباره جنگ و دفاع مقدس به نگارش در مي‌آورند که در این آثار هم به شخصیت‌های محوری جوان، توجهی خاص شده است. اما همان‌گونه که پیشتر نیز اشاره شد، هر یک از شخصیت‌ها با توجه به دیدگاه نویسندگانشان پرداخت شده‌اند. همان‌گونه که شخصیت‌های نخل‌های بی‌سر و اقیانوس سوم، بسیجی‌ها و پاسدارهایی بی‌باک‌اند که در جنگ علیه عراق ازخودگذشتگی نشان می‌دهند، شخصیت‌های آتش از آتش جمال میرصادقی، جوان‌هایی روشنفکر کافه‌نشین ترس‌خورده‌ای هستند که علیه رژیم پهلوی به مبارزه کشانده می‌شوند. 

«منصوره شريف‌زاده در مولود ششم بدون نگاه سياسي خاصي به وضعيت زنان در مقابل بي‌مهري‌هاي مردان مي‌پردازد. در داستان‌هاي او، «مردان بی‌رحم، زنان را می‌زنند و از خانه بیرون می‌رانند؛ زنان که مفری نمی‌‌یابند، سازگار و متحمل‌اند- مگر اینکه اتفاقی بیفتد یا مرگ از راه برسد و آنها را برهاند. شریف‌زاده با مشاهده دقیق زندگی واقعی، جلوه‌های متنوعی از رنج قهرمانان خود را تصویر می‌کند.

بدین‌سان خانواده محل درگیری است، هر یک دیگری را متهم می‌کند و تصویری یک سویه ارائه می‌دهد. انسان‌های بی‌عشق و گیر افتاده در تنگنای اقتصادی، به یأس و بن‌بست می‌رسند و زنان تنها با ایثار و درک عوالم معنوی به لذتی می‌رسند که کمبودهای دیگر را جبران می‌کنند. »

شخصیت‌های زن داستان‌های مولود ششم می‌توانند اساس ترسیم ویژگی‌های بویژه ذهنی زنانی قرار بگیرند که در دوره مورد نظر داستان و یا انتشار آن ـ نخستين سال‌ها پس از انقلاب اسلامی-  زندگی کرده اند و در تاریخ مرد سالار ایران از نمونه‌های آن فراوان دیده شده است. زنانی که شیوه زیست و چگونگی واکنش آنها براساس قبول اعمال ظلم از سوی مرد و محقّ بودن جنس مخالف در انجام هر رفتاری بوده است.

در سال 1363 نسرین ثامنی با داستان‌های تلخ و شیرین و شیفتگان محبت، خلق داستان‌های عامه‌پسند خود را ادامه داد. در این سال، اسماعیل فصیح، درد سیاوش را نوشت، سید محمود قادری گلابدره‌ايی صحرای سرد را منتشر کرد، جعفر مدرس صادقی، قسمت دیگران و داستان‌های دیگر را به بازار نشر ارائه داد و ابوالقاسم فقیری نیز با داستان باخودم در راه، داستان‌نویسی‌اش را پي گرفت. همچنین راه دراز استانبول را نیز مصطفی زمانی در این سال می‌نویسد.

ابوالقاسم فقیری دلبستگی‌اش را به فضای زندگی ده‌نشینان تثبیت می‌کند، از این رو برای بررسی سبک زندگی در روستاها، بويژه روستاهای جنوب، داستان‌های وی می‌توانند بخشی از منابع مطالعاتی قرار بگیرند. فصیح نیز به‌دنبال تصویر فضاهای مربوط به زندگی اشراف و روشنفکران در دوره پهلوی اول و دوم است.

راه دراز استانبول  را می‌توان بیانگر تصویری از بخش بزرگي از جامعه طبقه متوسط پس از وقوع جنگ و انقلاب در ایران محسوب کرد. دوره‌ای که زمزمه مهاجرت و استفاده از سهمیه دلارهای دولتی برای سفر، بسیاری را وسوسه می‌کرد. 

برخی از داستان‌های مطرح سال 1365 عبارت‌اند از: سرنوشت بچه شمرون، آهوی کوهی و دال، هر سه از سید محمود قادری گلابدره‌ايی، دو کبوتر، دو پنجره یک پرواز از سید مهدی شجاعي و باغ بلور از محسن مخملباف.

باغ بلور  در زمان انتشار خود یک پدیده به شمار آمد؛ پدیده‌ای که در زمان وقوع جنگ به پیامدهای آن با نگاهی انتقادی می‌پرداخت، از این رو باغ بلور را می‌توان، کتابی برای مطالعه‌‌ شیوه زندگی بخشی از جامعه دوره جنگ یعنی خانواده‌های شهدا‌ و جانبازان برشمرد. شخصیت هایی همچون لاله ، حمید ، احمد و عالیه که زندگی آنها تحت تأثیر جنگ قرار گرفته است نمونه هایی از جوانهایی به شمار می روند که بخشی از وجود و زندگی اشان در آتش جنگ سوخت ، اما ایستادند ، ایستادند اگر چه شوهر از دست دادند یا عضوی از بدن و یا ... اما ایستادند .با این حال نیش گزنده مخملباف در این رمان به تحولاتی که در زمینه های اقتصادی و فرهنگی و اجتماعی در کشور رخ می داد و به بازگشت برخی فراریان از کشور منجر می شد، باغ بلور را به رمانی با مضمونی غافلگیرکننده تبدیل کرد.

به موازات انتشار باغ بلور، مجموعه داستان دو کبوتر، دو پنجره، یک پرواز   نیز از  سید مهدی شجاعی منتشر شد، شش داستان از هفت داستان این مجموعه با موضوع دفاع مقدس نوشته شده‌اند. هرچند اغلب این داستان‌ها به جنگ نگاهی انتقادی ندارند، اما نشانه‌ها و زمزمه‌های متفاوت با ارزش‌های رسمی دفاع مقدس را می‌توان در داستان رازدوآینه این مجموعه یافت. این داستان درباره زن جوان و فداکاری ا‌ست که شوهرش پس از سه سال حضور در جبهه به خانه بازمی‌گردد. زن با دیدن شوهرش درمی‌یابد که او دست و زبانش را در جنگ از دست داده است. از این رو شروع به باز گفتن اتفاقات سه سال گذشته برای همسرش می‌کند، اما متوجه می‌شود که شریک زندگی‌اش شنوایی خود را نیز در جنگ از دست داده است.

ناشنوا بودن این رزمنده، پس از سه سال حضور مداوم در جنگ اگرچه در این داستان واقعی‌ است، اما می‌تواند بیانگر فاصله طبیعی میان رزمنده‌های به خانه بازگشته با اعضای خانواده و جامعه باشد.

رمان دال گلابدره‌ايی نیز روایتی از وضعیت روشنفکران ایرانی مهاجر در کشور سوئد است. روشنفکرانی که از ریشه جدا شده‌اند و درنتیجه قدرت خلاقیتشان را از دست داده‌اند. شخصیت‌های این رمان می‌توانند شیوه زندگی بخشی از مهاجران ایرانی در نخستين سال‌های بعد از پیروزی انقلاب اسلامی را به تصوير بکشند.

برخی آثار داستانی مطرح سال 1366 از این قرارند: آن سوی مه از داریوش عابدی، زمستان 62 اثر اسماعیل فصیح، شهربندان نوشته جواد مجابی، بازنشستگی از محمد محمدعلی، رازهای سرزمین من از رضا براهنی و دره جذامیان نوشته میثاق امیر فجر.

از میان داستان های فوق، رمان چند جلدی رازهای سرزمین من‌ را باید در ادامه خلق رمان‌های انقلاب برشمرد. براهنی در این داستان ضمن ارائه تصاویری از فساد ناشی از حضور آمریکایی‌ها در ایران ( با خلق سروان کرازلی آمریکایی) و مبارزات ارتشی‌ها (با خلق شخصیت سرهنگ جزایری)، شخصیت‌های دیگری را از بطن جامعه با انقلاب پیوند می‌دهد. شخصیت‌هایی چون حسین تنظیمی، ابراهیم آقا و فهیمه‌ که هر یک از آنها می‌توانند نمونه وجود انسان‌هایی واقعی در سال‌های انقلاب قرار بگیرند.

شهربندان جواد مجابی نیز با زبانی رمزی به سیاست و مسائل پیرامون جنگ قدرت می‌پردازد. در این رمان وکیلی پس از سال‌ها بی‌خبری از وطنش– کابل- به آنجا بازمی‌گردد و اطراف خود را پر از نظامی و فشار ناشی از حضور آنها می‌یابد.

زمستان 62  برخلاف دو داستان بالا به‌طور مستقيم به جنگ و مسائل مربوط به آن می‌پردازد. در این داستان، دکتر منصور فرجام به اهواز می‌رود تا مرکز کامپیوتر را برای شرکت نفت راه‌اندازی کند. این تحصیلکرده آمریکا طی سفر خود با جلال آریان ـ استاد بازنشسته دانشکده نفت آبادان- که برای یافتن یک بسیجی (پسر مستخدمش) به اهواز آمده است، آشنا می‌شود. زندگی این دو به هم گره می‌خورد. اولی درگیر مسائل سطحی اداره می‌شود و شعارگرایی، سختگیری گزینش و امتحانات ایدئولوژیک او را از هدف اصلی‌اش دور می‌کند. جلال آریان نیز با مریم شایان (که با یک کارمند حزب‌اللهی شرکت نفت درگیر است) آشنا می‌شود. 

دکتر فرجام به جای سربازی که دل به دختری داده، به جبهه می‌رود و شهید می‌شود. جلال آریان هم که در سفرش به اهواز، با دکتر فرجام همراه بوده، با پسر مستخدمش ـ ادریس ـ که در جنگ معلول شده است، به تهران بازمی‌گردد.

زمستان 62، از نظر شخصیت‌پردازی‌ها با شخصیت‌های رایج در داستان‌های جنگ، تفاوت خاصی دارد. تنوع شخصیت‌ها و نگاه بی‌پرده، بی‌پروا و انتقادآمیز نویسنده زمینه مناسبی برای نشان دادن جنبه‌های عینی زندگی شخصیت‌های تازه‌ای از داستان‌های جنگ فراهم آورده است که از آن جمله است شخصیت سربازی که دکتر فرجام به جای وی به جبهه می‌رود و شهید می‌شود.

آن سوی مه  نیز مجموعه‌‌ای شامل هشت داستان کوتاه است که شش داستان آن با موضوع دفاع مقدس پرداخت شده‌اند. اسامی این داستان‌ها که شخصیت‌های جوان‌های رزمنده در اغلب آنها حضور دارند از این قرارند: آن سوی مه، بمباران، بابا بزرگ خوب من، جاش، موش و اسیر. داستان‌های اسیر و جاش به جنگ با ضد انقلاب، بمباران و جنگ شهرها؛ داستان موش به سوء استفاده محتکران از وضعیت جنگی و دو داستان دیگر نیز به مسائل حاشیه‌ای جنگ از جمله خانواده‌های شهدا پرداخته‌اند.

داستان بازنشسته محمد محمدعلی گرچه درباره ادامه کار مرد بازنشسته‌ای به نام آقا ولی ا‌ست که در یک مرغدانی مشغول به کار می‌‌شود، با این حال نویسنده بازنشستگی و کار در مرغدانی را نماد جامعه‌ای گرفته است که انسان‌ها گاه مجبور می‌‌شوند برای ادامه حیات به قساوت قلب بیشتری متمایل شوند.

دره جذامیان  هم گرچه در ظاهر داستانی اجتماعی ا‌ست، اما همچون اغلب آثار امیر فخر، با نگاهی فلسفی به زندگی و شیوه‌‌ زیست انسان‌های مختلف در این جامعه نوشته شده است.

فرخ فرهمند، پس از گذراندن دوره دانشکده پزشکی، به آسایشگاه جذامیان بابا باغی در بیست کیلومتری تبریز می‌رود. در آنجا با جذامیان، راهبه‌های فداکار مسیحی، بسیجیان فداکار و بمباران تبریز آشنا می‌شود. با کریستیان ـ راهبه مسیحی ـ رابطه نامشروع پیدا می‌کند. راهبه مسیحی وی را لو نمی&zw

 

 

پیام بگذارید

نظرات ( 0 )