جستجو

تماس با ما

جهت تماس با نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور دانشجویان ایرانی خارج از کشور از شماره تلفن های زیر استفاده نمایید :

 

021-66977001
021-66977002
021-66467700

درباره نهاد




براساس دستور رهبر معظم انقلاب اسلامي حضرت آيت ا... خامنه‌اي مدظله‌العالي در تاريخ 1385/4/7 براي تحقق اهداف مقدس جمهوري اسلامي در حوزه دانشجويان و استادان ايراني خارج از كشور، نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در اموردانشجويان ايراني خارج از كشور تشكيل شد.

هر چند قبل از اين رهبر معظم انقلاب اسلامي دو نفر از صاحبنظران را به عنوان نماينده خود در امور دانشجويان ايراني اروپا و آمريكا و امور دانشجويان ايراني آسيا و اقيانوسيه منصوب و سالهاي متمادي با دانشجويان از نزديك ارتباط داشته‌اند اما به دليل ضرورت سياستگذاري واحد، و پيگيري نظامند مسائل دانشجويان و بالا بودن حجم امور اجرايي اين مجموعه تشكيل شد كه برخي از اهداف آن به شرح ذيل مي‌باشد:

1-    توسعه و تعميق آگاهي‌ها و علائق اسلامي دانشجويان و تبيين ارزش‌هاي اسلامي.

2-    ايجاد و گسترش فضاي معنوي و اسلامي در بين دانشجويان و رشد فضائل اخلاقي.

3-    افزايش دانش و بينش سياسي در ميان دانشجويان.

4-    حمايت و هدايت فكري تشكلهاي اسلامي دانشجويي.

5-    پاسخ به شبهات و تقويت باورهاي ديني دانشجويان.

6-    فراهم نمودن زمينه‌هاي ارتباط علمي روحانيون با دانشجويان.

7-    افزايش تعلقات ملي و انقلابي دانشجويان.


اركان نهاد

عاليترين ركن نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در امور دانشجويان ايراني خارج از كشور شوراي سياستگذاري نهاد است كه مهمترين وظيفه آن تصويب سياستها و خط مشي‌هاي ستاد و نظارت بر حسن اجراي مصوبات شورا مي‌باشد و اعضاي آن عبارتند از:

1-    معاون ارتباطات بين‌الملل دفتر مقام معظم رهبري (رئيس شورا)

2-    نمايندگان ولي فقيه در امور دانشجويان ايراني خارج از كشور

3-    رئيس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي

4-    رئيس نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاههاي كشور

5-    رئيس بنياد ملي نخبگان

6-   رئيس سازمان ملي جوانان

7-    دو نفر از شخصيت‌هاي برجسته و آشنا به مسائل دانشجويان خارج از كشور.

دومين و محوري‌ترين ركن نهاد، نمايندگان ولي فقيه هستند كه در حال حاضر حجت‌الاسلام والمسلمين دكتر اژه‌اي نماينده محترم ولي فقيه در امور دانشجويان ايراني اروپا و حجت‌الاسلام والمسلمين آقاي نظام‌زاده، نماينده محترم ولي فقيه در امور دانشجويان ايراني آسيا و اقيانوسيه حضور دارند.

سومين ركن نهاد كه به عبارتي ركن تشكيلاتي، اجرايي نهاد مي باشد، دبيرخانه نمايندگي مقام معظم رهبري است، كه با هدايت نمايندگان مقام معظم رهبري وظيفه اجرايي كردن مصوبات شوراي سياستگزاري نهاد را بعهده دارد و توسط رئيس شورا منصوب مي‌شود. نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري داراي دو معاونت فرهنگي اجتماعي و پژوهشي اطلاع رساني است.


وظايف معاونت فرهنگي اجتماعي

1-    كمك به برگزاري همايش‌هاي فرهنگي و علمي

2-    اعزام سخنران براي جلسات و مناسبات

3-    اعزام مبلغ براي مناسبت‌هاي اسلامي و ملي.

4-    حمايت مادي و معنوي از فعاليت‌هاي تشكل‌ها و انجمن‌هاي علمي دانشجويي.

5-    شناسايي دانشجويان متدين و فعال فرهنگي و كمك به تحصيل آنان در خارج از كشور.

6-    تداوم ارتباط و حمايت از دانشجويان فارغ‌التحصيل جهت استفاده بهينه از تخصص آنان در كشور.

7-   ايجاد زمينه مشاركت دانشجويان در برنامه‌هاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي سراسري دانشجويان از قبيل جشن‌هاي ازدواج دانشجويي، عمره دانشجويي، مسابقات قرآن و نهج‌البلاغه و ...

8-    زمينه سازي ارتباط دانشجويان جهان اسلام.

9-     برگزاري اردوهاي فرهنگي، سياسي و علمي براي دانشجويان و خانواده آنان.

10-   زمينه‌ سازي براي دانشجويان داراي انگيزه ديني براي انجام فعاليت‌هاي اسلامي

11-   ايجاد بسترهاي مناسب براي افزايش تعلقات ملي و انقلابي و روحيه خدمت به كشور.



وظايف معاونت پژوهشي و اطلاع رساني

1-    راه اندازي پايگاه اطلاع رساني ويژه دانشجويان ايراني خارج از كشور.

2-    راه اندازي نشريه ويژه دانشجويان خارج از كشور

3-    برگزاري همايش‌هاي تخصصي متناسب با نيازها با مشاركت دانشجويان.

4-    پاسخ به سوالات دانشجويان و ارايه مشاوره در زمينه‌هاي فرهنگي-سياسي- اعتقادي با استفاده از ابزارهاي مناسب از قبيل درج پاسخ در پايگاه اطلاع رساني با سيستم پاسخگويي آف/آن لاين، انتشار كتابچه‌هاي ويژه پرسش و پاسخ و ...

5-    انجام مطالعات استراتژيك، بنيادي، نياز سنجي و نگرش سنجي جامعه دانشجويي خارج از كشور

6-    انجام پژوهش‌هاي لازم و تامين محتوا براي فعاليت‌هاي تبليغي دانشجويان در خارج از كشور.

7-    شناسايي و تقدير و جذب دانشجويان نخبه خارج از كشور.

8-    بررسي اوضاع فرهنگي- اعتقادي و سياسي دانشجويان خارج از كشور.

9-    اطلاع رساني پيرامون پيشرفت‌هاي علمي كشور به دانشجويان خارج از كشور.

همه چیز درباره‌ی فرار مغزها00 نظر

همه چیز درباره‌ی فرار مغزها
همه چیز درباره فرار مغزها؛ هر آنچه تاکنون نشنیده بودید!
حقایق آماری مهاجرت تحث دانشجویان خارج از کشور

 

اهمیت نخبگان یا در اصطلاح همان مغزها و ارزش کار آنان بر هیچ‌کس پوشیده نیست. امروزه پدیدة فرار مغزها یکی از مسائل مهم برخی جوامع، بویژه کشورهاي در حال توسعه شده‌است. اکنون این پدیده از چنان اهمیتی در نزد روشنفکران ایرانی برخوردار است که بخش قابل‌توجهی از مطبوعات کشور به آن می‌پردازند و مقاله‌هایی در این زمینه منتشر می‌کنند. ما سعی داریم در این مقاله با استفاده‌ی بیشتر از آمارهای رسمی و واکاوی دقیق‌تر سیاست‌های داخلی و خارجی، جنبه‌های تازه‌ای از این پدیده فراگیر را برای شما روشن کنیم. ضمن این‌که با مطالعه این‌ مقاله شناخت بهتری از وضعیت فعلی کشور عزیزمان و نخبگان ارجمند این سرزمین پیدا خواهید کرد، نقشه‌ی راهی برای رسیدن به آینده‌ای روشن‌تر و سربلندی روزافزون ایران عزیزمان خواهید یافت.

در واقع پس از گذشت سال‌ها و دهه‌های متمادی که نگاه و رویکرد ما به مهاجرت و اثرات آن صرفاً منفی و خسرانی بوده ‌است، زمان آن رسیده ‌است که ما یک چرخش راهبردی از این نگاه صرفاً منفی و تهدیدآمیز به مهاجرت، به رویکرد واقع بینانه با در نظر گرفتن جنبه‌های مثبت و مفید مهاجرت‌های بین‌المللی به خصوص در دوران تحریم داشته‌ باشیم.

علل مهاجرت

نرخ بیکاري نسبی به‌طور معنی‌داري جریان فرار مغزها از کشورهاي مبدأ را تحت تأثیر قرار داده ‌است. اما نسبت تولید ناخالص داخلی کشور مقصد به تولید ناخالص داخلی کشور مبدأ تأثیر معنی‌داري بر جریان فرار مغزها از کشورهاي در حال توسعه نداشته‌ است. دستمزد نسبی در کشورهاي در حال توسعه با سطح درآمد بالا، تأثیر معنی‌داري در توضیح جریان فرار مغزها از این کشورها داشته‌است. 

بنابراین، جریان فرار مغزها تحت تاثیر شرایط بازار کار از جمله دستمزد و بیکاري، کیفیت زندگی و رفاه اجتماعی، یارانه‌ي آموزش و میزان مشارکت بخش خصوصی در کشورهای مبدا قرار دارد.

دلایل مهاجرت نخبگان - فرار مغزها 

یکی دیگر از دلایل مهاجرت نخبگان به کشورهاي پیشرفته، نبود یا کمبود امکانات آموزشی و پژوهشی است. آنان به جایی می‌روند که تمام امکانات لازم را در اختیارشان قرار دهند تا به کار، پژوهش و تدریس بپردازند.

در کشورهاي در حال توسعه در زمینۀ انجام پژوهش، سرمایه گذاري کافی و وافی نشده و نمی‌شود. اول اینکه، مشکلات در این مناطق آن ‌قدر زیاد است که کمتر به مقولۀ پژوهش پرداخته می‌شود. دوم اینکه، آن‌ها بودجه و امکانات لازم را در اختیار ندارند تا بتوانند در این زمینه نیروهاي خود را بسیج کنند و به فعالیت بپردازند. دلیل سوم شاید آن باشد که آن‌ها به اهمیت پژوهش و اطلاعات به ‌دست‌ آمده از آن و ارزش افزودة آن اطلاعات، پی نبرده‌اند.

در کشور ما خوشبختانه درک صحیحی از اهمیت پژوهش‌های علمی در میان متولیان امرِ آموزش وجود دارد. نکته‌ی حائز اهمیت در این میان، تلاش برای تبدیل این پتانسیل و نیروی بالقوه به فعالیت‌های عملی و مزیت‌های رقابتی سودآور می‌باشد.

اثرات مثبت و منفی مهاجرت

مهاجرت ذاتاً خوب یا بد نیست. تأثیرات آن بستگی به بستر و انتخابِ سیاستی دارد که آن را شکل می‌دهد. این پدیده می‌تواند تاثیرات مثبت و منفی متفاوتی را به همراه داشته ‌باشد. برای مثال مهاجرت می‌تواند در برخی از دوره‌ها بر اشتغال برخی از گروه‌ها به خصوص افراد بومی با مهارت‌ و تجارب مشابه تأثیر منفی بگذارد. با این حال، این پدیده می‌تواند از طریق تشویق افراد بومی برای ارتقاء تخصص و مهارت، اشتغال بیشتر و بهتری برای آن‌ها ایجاد کند. همچنین مهاجرت از یک سو می‌تواند مشارکت نیروی کار بومی را افزایش دهد و از سوی دیگر با جبران کمبود نیروی کار می‌تواند بهره‌ وری را ارتقا بخشد یا منجر به افزایش یا کاهش کیفیت خدمات شود.

این یافته‌های متفاوت نشان دهنده سردرگمی یا ناهماهنگی آن‌ها نیست بلکه نشان می‌دهند که راه حل‌ها در شرایط مختلف می‌توانند بسیار متفاوت با یکدیگر باشند. همه این تاثیرات توسط انتخاب‌های سیاست‌گذاران کمرنگ یا برجسته می‌شوند. این تاثیرات به نحوه تصمیم گیری سیاست گذاران برای تنظیم بازار کار، سیستم‌های حمایتی و مهاجرتی بستگی دارند. به عبارت دیگر انتخاب سیاست‌گذار است که منافعی را برای مهاجران و جامعه میزبان ایجاد کرده و یا آنکه نتایج منفی را برای شهروندان کشور میزبان، مهاجران و کشور مبدا مهاجران ایجاد می‌کند. بنابراین در پاسخ به سوال تاثیرات مهاجرت می‌توان اینگونه پاسخ داد که مهاجرت همان چیزی است که سیاست‌گذار آن را پی ریزی و ایجاد می‌کند.

وجه تمایز کشورها در زمینه مهاجرت، نوع مواجه آن‌ها با موضوع و نحوه مدیریت آن است. واقعیت آن است که چنانچه برنامه و رویکرد منسجمی برای کنترل و مدیریت پدیده مهاجرت توسط نظام حکمرانی و جامعه ( فرستنده و گیرنده) وجود نداشته باشد، مهاجرت ورودی و خروجی هر دو تبدیل به بحران و چالش اساسی برای کشورها خواهد شد.

اثرات مثبت مهاجران - تاثیرات مثبت مهارجران روی کشورهای مقصد 

____آیا می‌دانید یک سوم برندگان آمریکایی جایزه نوبل در رشته‌های علمی از مهاجران بوده‌اند؟!______

کشور آلمان، به ‌عنوان یک کشور مهاجر پذیر به‌ خصوص پس از بحران جهانی پناه‌جویان در سال 2015 میلادی را می‌توان یکی از مثال‌های موفق در زمینه مدیریت پدیده مهاجرت ذکر نمود. این کشور پس از باز نمودن مرزهای خود، با سیل عظیمی از مهاجران ورودی به کشور خود روبرو شد. اما نکته حائز اهمیت این است که این کشور به مدد سازمان‌های تخصصی خود در حوزه مطالعات و مدیریت مهاجرت با امکانات تخصصی و بودجه‌های کافی، نه تنها این تهدید را پشت سر گذاشته بلکه آن را تبدیل به یکی از فرصت‌های مهم برای تقویت بنیه اقتصادی و صنعتی خود نموده است. سال‌ها پیش از بحران سال 2015، طبق پیش‌بینی‌ها، کشور آلمان با کمبود نیروی انسانی، به ‌واسطه بحران جمعیتی، مواجه بود که با بروز داستان پناه‌جویی و مدیریت آن، در حال حاضر توانسته بخش عمده‌ای از کمبود نیروی انسانی خود را از طریق مهاجران ورودی جبران کند. آمار اخیر وزارت کار این کشور مبنی بر سهم اشتغال مهاجران در بازار کار این کشور موید این موضوع است. نقش بی‌بدیل نهادهای مطالعاتی و اجرایی آلمان در زمینه مدیریت مهاجرت یکی از رازهای موفقیت این کشور است. اما در مقابل، کشوری همچون یونان مثالی ناموفق در زمینه مدیریت مهاجران ورودی است که نه تنها از این ظرفیت بهره‌برداری نکرده است بلکه با بحران بسیار اساسی نیز روبرو است. در زمینه بهره‌گیری از مهاجران تحصیل‌کرده و فرهیخته، کشورهایی همچون کانادا و استرالیا از مثال‌های بسیار موفق در زمینه مدیریت و بهره برداری از سرمایه‌های انسانی دیگر کشورها هستند. در مقابل آن‌ها، کشور ایتالیا به عنوان یک کشور کاملاً ناموفق در زمینه مدیریت استعدادهای برتر ورودی به این کشور شناخته می‌شود. کشورهای هند و چین نیز با خیل عظیمی از فرار مغزها همواره بر سر زبان‌ها بوده‌اند. البته چین در سال‌های اخیر تا حد خوبی به مدیریت این مسئله پرداخته اما آمارها درباره کشور هند هم‌چنان نگران‌کننده است.

دیگر کشورهای مهاجر فرست همانند مصر، مکزیک و پاکستان که عمدتاً اعزام‌کننده نیروی کار با مهارت کم و متوسط به خارج هستند، از فرصت‌های اقتصادی مهاجران خروجی به‌ویژه بازگشت وجوه ارسالی مهاجران به داخل کشور بهره می‌برند.

رضا فرجی دانا، وزیر سابق علوم، تحقیقات و فناوری دولت یازدهم می‌گوید: تربیت یک نفر نخبه برای ما یک میلیون دلار هزینه دارد.

آمار خروج  نخبگان از کشور ۱۵۰ هزار نفر در سال است. با مهاجرت این تعداد از مغزها ۱۵۰ میلیارد دلار به دنیا کمک می‌کنیم!

وضعیت ایران

با نگاهی واقع‌بینانه به موضوع مهاجرت، متوجه خواهیم ‌شد که کشوری همچون ایران که با انباشت سرمایه‌های عظیم سرمایه‌های انسانی مخصوصاً در دو دهه اخیر روبروست، بطور طبیعی با پدیده خروج بخشی از این حجم نیروی انسانی انباشته مواجه بوده و خواهد بود. چرا که تا زمانیکه ظرفیت جذب و به‌کارگیری کامل این حجم از نیروی انسانی در داخل کشور مهیا نباشد، یا ما با هدر رفت سرمایه انسانی در داخل روبرو خواهیم شد و یا بخشی بر اثر فشارهای اقتصادی و اجتماعی از کشور خارج خواهند شد. هر چند که در این بین تغییر سبک زندگی در قرن 21 و میل به جابه‌جایی تحصیلی و تجربه زندگی در خارج در میان نسل جوان در سرتاسر دنیا افزایش چشم‌گیری یافته‌ است و جامعه جوان ایران نیز از این پدیده جهانی تاثیر بسزایی گرفته ‌است. 

فقدان پایگاه آماری مهاجرتی در کشور و عدم انتشار رسمی آمارهای مهاجرتی توسط نهادهای متولی، زمینه مساعدی را برای اظهارنظرهای بعضاً خلاف واقع، غیرکارشناسی و یا غیردقیق توسط برخی از مسئولین و حتی افراد غیرمرتبط در حوزه مهاجرت را فراهم آورده ‌است. 

به‌عنوان مثال، یکی از معروف‌ترین و شاخص‌ترین اظهارنظرها در حوزه مهاجرت مربوط به آمار خروج نخبگان از کشور است که بر آن اساس ادعا شده‌است: «کشور ایران دارای بالاترین نرخ خروج تحصیلکردگان (فرار مغزها) در میان سایر کشورهاست». تأکید مکرر بر این مدعا باعث شده است که حتی رسانه‌ها و سازمان‌های بین‌المللی نیز این آمار را مورد اتکا قرار دهند.

مهاجرت تحصیلی دانشجویان ایرانی خارج از کشور  

به‌نظر می‌رسد یکی از دلایل تمایل وافر افراد غیرمسئول به اظهار نظر در حوزه آمار مهاجرت این است که از آمار مهاجرتی مخصوصاً در حوزه مهاجرت نخبگان، استفاده ابزاری در جهت منافع خاص فردی یا گروهی نموده و یا بعضاً برعلیه جناح سیاسی مخالف به‌ کار گیرند. این حدس و گمان وقتی قوت می‌یابد که در فصول رقابت‌های انتخاباتی، تمرکز بر ارائه آمار مهاجرتی (موثق

و یا غیر موثق) بیش از هر زمان دیگر مشاهده می‌شود. نکته جالب‌تر آنکه تلاش غالب در ارائه آمار بیشتر سیاه نمائی و روایت تلخ‌ترین (بدبینانه‌ترین) تفسیر ممکن از شرایط مهاجرتی کشور و یا ارائه نامطلوب‌ترین شاخص عملکردی از میان شاخص‌های موجود در جهت تبیین وضعیت موجود است. مثال بارز این روایت و تفسیر خاص از آمار و گزارشات موجود، اشاره به نرخ ماندگاری فارغ‌التحصیلان دکترای ایرانی در کشور آمریکا در گزارش بنیاد ملی علوم این کشور (NSF) است.

نکته موردنظر این است که در اینجا هیچ اصراری برانکار و یا سرپوش گذاشتن بر واقعیات آماری مربوط به مهاجرت دانشجویان ایرانی و یا عدم بازگشت آن‌ها به داخل کشور نیست، بلکه مراد بیشتر اشاره به تفسیرهای مغرضانه و یا استفاده ابزاری و جهت‌دار از آمار که غالباً نیز کارشناسی نبوده و بسیار سطحی و عوام‌گرایانه می‌باشد. با این حال فعالیت‌های "رصدخانه مهاجرت ایران" باعث شده‌ است تا آمار و مستندات قابل‌قبول‌تری از وضعیت کنونی کشور داشته‌باشیم.


حقایق آماری

  با مراجعه به داده‌های بانک جهانی در حوزه مهاجران خارج از کشور در دهه 1960 میلادی (دهه 40 شمسی) ایران رتبه 76 ام را در بین 232 کشور از نظر تعداد مهاجران در خارج از کشور را دارا بود، به ‌عبارت دیگر به ازای هر هزار نفر جمعیت کشور، 8/ 7 نفر در خارج از کشور به سر می‌برده‌اند.

  بر اساس داده‌های بانک جهانی در سال 2017 میلادی، تعداد مهاجران ایرانی در جهان 1,237,344 نفر بوده‌است. رتبه ایران در بین 232 کشور بر اساس این داده‌ها 54 ام است، که نسبت به دهه 70 میلادی 22 پله افزایش یافته ‌است ولی هنوز تا صدر جدول فاصله زیادی دارد. بر اساس پیمایش گالوپ در سال 2017 میلادی از نظر تعداد افراد مایل به مهاجرت نسبت‌ به جمعیت ایران جزو 20 کشور اول قرار ندارد.

  آمار رسمی تعداد ایرانیان مهاجر در پایگاه داده‌های بین‌المللی در سال 2017 میلادی، 1.2 میلیون نفر بوده ‌است که هیچ تناسبی با ادعای نزدیک به 7 میلیون نفر مهاجر ایرانی ندارد. تعداد مهاجران ایرانی در هر هزار نفر از ابتدای انقلاب تاکنون از 6/ 13 در هزار به 3/ 15 در هر هزار نفر رسیده ‌است.

  اگر سالانه 180 هزار نفر با تحصیلات عالی از ایران خارج می‌شدند، فقط در ده سال نزدیک به 8/ 1 میلیون نفر مهاجر تحصیل‌کرده‌ی ایرانی باید در جهان موجود باشد. این در صورتی است که حداکثر تعداد دانشجویان بین‌المللی ایرانی در خارج ازکشور در سال‌های اخیر 52 هزار نفر بوده ‌است. طبق آخرین آمار تعداد کل مهاجران ایرانی با تحصیلات دانشگاهی در کشورهای OECD، 471 هزار نفر بوده‌ است.

  مطالعات بنیاد ملی نخبگان حاکی از آن است که به‌ طور متوسط 15 درصد از رتبه‌های برتر آزمون‌های سراسری (رتبه‌های زیر 1000 هر آزمون) بین سال‌های 85 تا 94 مهاجرت کرده‌اند.

فرار مغزها - درصد مهاجرین رتبه های برتر کنکور

  اداره آمار آمریکا تعداد ایرانیان در این کشور را در سال 2017 میلادی، 395,593 تخمین زده است. به این ترتیب می‌توان تعداد کل ایرانیان تحصیل‌کرده در آمریکا را در سال 2017 میلادی در حدود 200 هزار نفر تخمین زد. همچنین با استفاده از آمار سرشماری سال 2000 میلادی و تخمین جمعیت سال 2017 تعداد شاغلین ایرانی در همه‌ی مشاغل مدیریتی و حرفه‌ای را می‌توان حداکثر 129 هزار نفر تخمین زد.

نسبت کل دانشجویان ایرانی به دانشجویان ایرانی خارج از کشور 

فرار مغزها

راه‌هاي پیشگیري از مهاجرت مغزها

ناگفته پیداست که هرگونه رویکرد احساسی نسبت به پدیده مهاجرت به‌عنوان یکی از بارزترین مسائل اجتماعی امروز ایران که بیشتر از جنس تاسف است، خود جای تاسف بیشتری دارد! چرا که در بلند مدت نه تنها این اظهار تاسف کارکرد خود را از دست می‌دهد، بلکه بنوعی به ترویج فرهنگ بی‌عملی در جامعه نیز دامن می‌زند. لذا پیش از پیشنهاد هر گونه راهکاری پیرامون مساله مهاجرت سرمایه‌های انسانی کشور، نیاز به یک تبیین واقع بینانه از این پدیده در ایران و جهان است.

پدیدة فرار مغزها ریشه در ابعاد مختلف تربیتی، اقتصادي، فرهنگی و سیاسی دارد و نمی‌توان این پدیده را یک بعدي دانست. این ابعاد را با رویکردي جامعه شناختی مورد بررسی قرار می‌دهیم. براي مقابله با پدیدة فرار مغزها یا مهاجرت متخصصان با توجه به دلایل این مهاجرت‌ها، باید راهکارهایی را در جهت حل یا بهبود مشکلات مختلف اجتماعی آن‌ها اعم از اقتصادي، فرهنگی و سیاسی اندیشید؛ به طوري که بتوان ایشان را متقاعد ساخت در کشور بمانند و تخصص خود را در جهت توسعۀ ملی به کار گیرند. اما کارشناسان در کشورهاي مختلف راهکارهاي متفاوتی ارائه می‌کنند. موارد زیر از جمله راهکارهایی است که مورد اتفاق اکثر کارشناسان واقع شده‌است:

-  اصلاح نظام پرداخت‌ها براساس توانایی‌ها و تخصص‌هاي علمی متخصصان؛

-  ایجاد مراکز تحقیق و توسعه با امکانات و تجهیزات پیشرفتۀ تحقیقاتی و تخصیص بودجه کافی براي این امر؛

-  ایجاد فرصت‌هاي شغلی مناسب و هماهنگ با تقاضاهاي شغلی؛

-  به کارگیري تخصص نخبگان در امور مدیریتی در سطح کلان و خرد در جامعه؛

-  ایجاد ثبات در محیط‌هاي علمی و پژوهشی از نظر مدیریتی براي اجراي طرح‌هاي راهبردي؛

-  حفظ ثبات و امنیت اقتصادي و سیاسی در سطح کشور؛

و حذف محدودیت‌هاي علمی و پژوهشی از حیطۀ کار آنان؛

تمامی راهکارهاي مذکور ممکن است مؤثر باشند، اما توقع نمی‌رود با به‌کارگیري همۀ آن‌ها به طور کلی جلوي پدیدة فرار مغزها گرفته شود، چون عوامل متعدد دیگري در این زمینه نقش دارند که برخی غیرقابل کنترل هستند، ولی از بروز برخی دیگر می‌توان جلوگیري کرد.

هر وقت سیستم حکمرانی کشور، به‌شکل فعالانه و منسجم در زمینه مدیریت سرمایه‌های انسانی کشور برنامه‎ریزی و اقدام کرده ‌است، نتایج به‌ شکل خیره‌کننده‌ای مثبت و امیدوارکننده بوده ‌است. برای مثال، علی ‌رغم اینکه رتبه و جایگاه کلی ایران در "شاخص جهانی رقابت پذیری استعداد" زیاد رضایت ‌بخش نیست اما راه‌اندازی و فعالیت "بنیاد ملی نخبگان" در طول یک دهه گذشته باعث شده‌است که بهترین رتبه زیر شاخص عملکردی ایران در این شاخص، مربوط به "نگهداشت استعداد" باشد که تا حد زیادی در ارتباط با وجود چنین نهادی در کشور است و به ‌خوبی نشان می‌دهد که هر زمان در کشور فعالیت منسجمی در این مقیاس انجام شود، نتایج آن در شاخص‌های عملکرد ملی و بین المللی به‌ وضوح قابل مشاهده خواهد بود. مثال دیگر، برنامه "همکاری با متخصصان ایرانی غیر مقیم" معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری در زمینه تسهیل بازگشت متخصصان ایرانی است که با حمایت از ۱۴۰۰ فارغ التحصیل ایرانی بازگشته از دانشگاه‌های برتر دنیا در طول چهار سال گذشته، یک رکورد مثال زدنی در لیگ کشورهای در حال توسعه است. نتیجه این سیاست‌ها در آمارهای معتبر بین‌المللی نیز بازتاب پیدا کرده‌ است:

فرار مغزها 

اما در برخی مواقع بی‌توجهی متولیان امر، ضرر هنگفتی به سرمایه انسانی کشور وارد آورده ‌است. به‌عنوان مثال دکتر حمید گورابی رئیس پیشین پژوهشکده / پژوهشگاه رویان با توجه به پیشرفت‌های صورت‌گرفته در این حوزه درکشور و عدم تأمین منابع کافی برای گسترش فعالیت پژوهشگران حوزه سلول‌های بنیادین، اعلام کردند که همزمان با گسترش سرمایه‌گذاری‌های صورت‌گرفته در کشورهای دیگر از جمله کشورهای حوزه خلیج فارس، دانشجویان تحصیلات تکمیلی برای تکمیل تحقیقات و پژوهش‌های خود به کشورهای دیگر مهاجرت می‌کنند.

فرار مغزهای ایرانی - دانشجویان ایرانی خارج از کشور - دانشجویان خارج از کشور

پادزهری به ‌نام "جذب مغزها"

در دو دهۀ گذشته مفهوم مهاجرت نخبگان متحول شده ‌است و تأکید بیشتري بر جذب مغزها صورت گرفته ‌است. دو شیوه براي جذب مغزها وجود دارد: برگشت مهاجران به کشور مبدأ (روش برگشت) و بسیج نیروهاي خارج از کشور و همکاري آن‌ها از راه دور در فعالیت‌هاي توسعۀ کشور خویش (روش پراکندگی). در برخی کشورهاي تازه صنعتی‌شده مثل سنگاپور، جمهوري کره یا کشورهاي در حال توسعۀ بزرگ مثل هند و چین، روش اول با موفقیت به‌تحقق پیوسته‌ است. آن‌ها از اواخر قرن بیستم برنامه‌هاي بازگشت نخبگان را به کشورهایشان اجرا نموده و شبکه‌هاي وسیعی در کشورهایشان ایجاد کرده‌اند تا این نخبگان بتوانند به‌ طور مؤثرتر در این کشورها جایی براي فعالیت خود پیدا کنند. روش دوم جدیدتر است و از راهبرد متفاوتی تبعیت می‌کند. این راهبرد احتمال عدم برگشت برخی مهاجران را مسلم می‌پندارد. اما ممکن است آن‌ها به توسعۀ کشور مبدأشان بسیار علاقه‌مند باشند، که دلایل آن

هم وابستگی‌هاي فرهنگی و خانوادگی با دیگران است. پس هدف، برقراري ارتباط‌هایی است که از طریق آن، مهاجران بتوانند به طور مؤثر و بدون حضور فیزیکی، در توسعۀ کشورشان شرکت کنند.


سرانجام باید تأکید کرد که سرمایه‌هاي انسانی ارزشمندترین منابع براي تحول و پویایی و پیشرفت یک جامعه محسوب می‌شوند و در این میان متخصصان و نخبگان، سکاندار حرکت‌هاي انسانی و محرك توسعه می‌باشند. تعداد آن‌ها در سطح جامعه بسیار محدود است، به‌طوري که یکی از پژوهشگران و نویسندگان مسائل اقتصادي و سیاسی می‌گوید از هر یک میلیون نفر، یک نفر به مرحلۀ کارآفرینی می‌رسد و بقیه از نتیجۀ کارآفرینی او به فعالیتی مشغول می‌شوند (توفانی 1378) بنابراین حمایت همه‌ جانبه از این قشر و تلاش در جهت جذب آنان به هر طریق ممکن، تضمین کنندة توسعه و پیشرفت پایدار جامعه است.

جمع بندی

با توجه به مطالب بیان‌شده خلاصه نظرات خود را به منظور بهره‌برداری مناسب‌تر از نیروی انسانی با ارزش کشور در قالب زیر بیان می‌کنیم:

در دستور کار قرار دادن پدیده مهاجرت در میان نهادها و سازمان‌های مسئول و برنامه‌ریزی استراتژیک به‌منظور بررسی همه‌جانبه اثرات این پدیده به جای دامن زدن به حواشی بی‌ثمر و تحلیل‌های غیر کارشناسی

توسعه زیرساخت‌ها و بسترهای لازم برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری، تحلیلگری و اطلا‌‌ع‌رسانی در حوزه مهاجرت

توسعه گفتمان صحیح و چارچوب فکری منسجم، جامع و متوازن در خصوص فواید، خسارت‌ها و سایر ابعاد پدیده مهاجرت در میان مسئولان و جامعه.

ر انتشار دوره‌ای و منظم آمار رسمی حوزه مهاجرت و تولید داده‌های مورد نیاز در بخش‌هایی که کمبود اطلاعات به چشم می‌خورد.

برجسته‌سازی شرکت‌های دانش‌بنیان و حمایت از ایده‌های بدون پشتوانه مالی نخبگان (حمایت مالی و اقتصادی از نخبگان علمی و فنی و كارآفرینان) 

ایجاد محیط مناسب اجتماعی و فرهنگی برای بهره‌برداری بهینه از نخبگان و افزایش اعتماد بین نخبگان، جامعه و حكومت.

توسعه همكاری‌های بین‌المللی و زمینه‌سازی برای تبدیل پدیده مهاجرت مغزها به روند سازنده گردش مغزها

در این زمینه دكتر ذاكر صالحی، عضو هیأت علمی و مدیر گروه مطالعات تطبیقی و نوآوری مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی از هفت برنامه اجرایی زیر برای کنترل پدیده‌ی فرار مغزها یاد کرده ‌است:

۱ _  برنامه توسعه خدمات علمی و سامانه آماری نخبگان كشور (شامل دو طرح و پنج پروژه).

۲ _  برنامه گردش نخبگان و كاهش شكاف بین‌المللی در قلمرو پژوهش و آموزش (شامل دو طرح و چهار پروژه).

۳ _  برنامه اصلاح و بهبود وضعیت شغلی و اقتصادی نخبگان و كارآفرینان (شامل دو طرح و هفت پروژه).

۴ _  برنامه شناسایی و پرورش استعدادهای درخشان (شامل یك طرح و چهار پروژه).

۵ _  برنامه بهبود رابطه دولت و نخبگان و توسعه مشاركت آنان (شامل دو طرح و شش پروژه).

۶ _  برنامه توسعه همكاری‌های بین‌المللی و زمینه‌سازی برای تبدیل پدیده مهاجرت نخبگان به روند سازنده گردش نخبگان (شامل دو طرح و شش پروژه).

۷ _  برنامه ارتقای سرمایه اجتماعی و نظام انگیزش نخبگان (شامل سه طرح و شش پروژه).

امید است در سایه الطاف الهی و تلاش مسئولان کشور و با همدلی مردم و اقشار مختلف جامعه درآینده‌ای نزدیک شاهد رشد شاخص‌های مربوط به نخبه‌پروری و نگهداشت و به کارگیری این عزیزان باشیم.


 

 

 

مطالب مرتبط

پربازدیدترین

نظرات ( 0 )

نظر شما