جستجو

تماس با ما

جهت تماس با نهاد نمایندگی مقام معظم رهبری در امور دانشجویان ایرانی خارج از کشور از شماره تلفن های زیر استفاده نمایید :

 

021-66977001
021-66977002
021-66467700

درباره نهاد




براساس دستور رهبر معظم انقلاب اسلامي حضرت آيت ا... خامنه‌اي مدظله‌العالي در تاريخ 1385/4/7 براي تحقق اهداف مقدس جمهوري اسلامي در حوزه دانشجويان و استادان ايراني خارج از كشور، نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در اموردانشجويان ايراني خارج از كشور تشكيل شد.

هر چند قبل از اين رهبر معظم انقلاب اسلامي دو نفر از صاحبنظران را به عنوان نماينده خود در امور دانشجويان ايراني اروپا و آمريكا و امور دانشجويان ايراني آسيا و اقيانوسيه منصوب و سالهاي متمادي با دانشجويان از نزديك ارتباط داشته‌اند اما به دليل ضرورت سياستگذاري واحد، و پيگيري نظامند مسائل دانشجويان و بالا بودن حجم امور اجرايي اين مجموعه تشكيل شد كه برخي از اهداف آن به شرح ذيل مي‌باشد:

1-    توسعه و تعميق آگاهي‌ها و علائق اسلامي دانشجويان و تبيين ارزش‌هاي اسلامي.

2-    ايجاد و گسترش فضاي معنوي و اسلامي در بين دانشجويان و رشد فضائل اخلاقي.

3-    افزايش دانش و بينش سياسي در ميان دانشجويان.

4-    حمايت و هدايت فكري تشكلهاي اسلامي دانشجويي.

5-    پاسخ به شبهات و تقويت باورهاي ديني دانشجويان.

6-    فراهم نمودن زمينه‌هاي ارتباط علمي روحانيون با دانشجويان.

7-    افزايش تعلقات ملي و انقلابي دانشجويان.


اركان نهاد

عاليترين ركن نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در امور دانشجويان ايراني خارج از كشور شوراي سياستگذاري نهاد است كه مهمترين وظيفه آن تصويب سياستها و خط مشي‌هاي ستاد و نظارت بر حسن اجراي مصوبات شورا مي‌باشد و اعضاي آن عبارتند از:

1-    معاون ارتباطات بين‌الملل دفتر مقام معظم رهبري (رئيس شورا)

2-    نمايندگان ولي فقيه در امور دانشجويان ايراني خارج از كشور

3-    رئيس سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامي

4-    رئيس نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري در دانشگاههاي كشور

5-    رئيس بنياد ملي نخبگان

6-   رئيس سازمان ملي جوانان

7-    دو نفر از شخصيت‌هاي برجسته و آشنا به مسائل دانشجويان خارج از كشور.

دومين و محوري‌ترين ركن نهاد، نمايندگان ولي فقيه هستند كه در حال حاضر حجت‌الاسلام والمسلمين دكتر اژه‌اي نماينده محترم ولي فقيه در امور دانشجويان ايراني اروپا و حجت‌الاسلام والمسلمين آقاي نظام‌زاده، نماينده محترم ولي فقيه در امور دانشجويان ايراني آسيا و اقيانوسيه حضور دارند.

سومين ركن نهاد كه به عبارتي ركن تشكيلاتي، اجرايي نهاد مي باشد، دبيرخانه نمايندگي مقام معظم رهبري است، كه با هدايت نمايندگان مقام معظم رهبري وظيفه اجرايي كردن مصوبات شوراي سياستگزاري نهاد را بعهده دارد و توسط رئيس شورا منصوب مي‌شود. نهاد نمايندگي مقام معظم رهبري داراي دو معاونت فرهنگي اجتماعي و پژوهشي اطلاع رساني است.


وظايف معاونت فرهنگي اجتماعي

1-    كمك به برگزاري همايش‌هاي فرهنگي و علمي

2-    اعزام سخنران براي جلسات و مناسبات

3-    اعزام مبلغ براي مناسبت‌هاي اسلامي و ملي.

4-    حمايت مادي و معنوي از فعاليت‌هاي تشكل‌ها و انجمن‌هاي علمي دانشجويي.

5-    شناسايي دانشجويان متدين و فعال فرهنگي و كمك به تحصيل آنان در خارج از كشور.

6-    تداوم ارتباط و حمايت از دانشجويان فارغ‌التحصيل جهت استفاده بهينه از تخصص آنان در كشور.

7-   ايجاد زمينه مشاركت دانشجويان در برنامه‌هاي فرهنگي، اجتماعي و سياسي سراسري دانشجويان از قبيل جشن‌هاي ازدواج دانشجويي، عمره دانشجويي، مسابقات قرآن و نهج‌البلاغه و ...

8-    زمينه سازي ارتباط دانشجويان جهان اسلام.

9-     برگزاري اردوهاي فرهنگي، سياسي و علمي براي دانشجويان و خانواده آنان.

10-   زمينه‌ سازي براي دانشجويان داراي انگيزه ديني براي انجام فعاليت‌هاي اسلامي

11-   ايجاد بسترهاي مناسب براي افزايش تعلقات ملي و انقلابي و روحيه خدمت به كشور.



وظايف معاونت پژوهشي و اطلاع رساني

1-    راه اندازي پايگاه اطلاع رساني ويژه دانشجويان ايراني خارج از كشور.

2-    راه اندازي نشريه ويژه دانشجويان خارج از كشور

3-    برگزاري همايش‌هاي تخصصي متناسب با نيازها با مشاركت دانشجويان.

4-    پاسخ به سوالات دانشجويان و ارايه مشاوره در زمينه‌هاي فرهنگي-سياسي- اعتقادي با استفاده از ابزارهاي مناسب از قبيل درج پاسخ در پايگاه اطلاع رساني با سيستم پاسخگويي آف/آن لاين، انتشار كتابچه‌هاي ويژه پرسش و پاسخ و ...

5-    انجام مطالعات استراتژيك، بنيادي، نياز سنجي و نگرش سنجي جامعه دانشجويي خارج از كشور

6-    انجام پژوهش‌هاي لازم و تامين محتوا براي فعاليت‌هاي تبليغي دانشجويان در خارج از كشور.

7-    شناسايي و تقدير و جذب دانشجويان نخبه خارج از كشور.

8-    بررسي اوضاع فرهنگي- اعتقادي و سياسي دانشجويان خارج از كشور.

9-    اطلاع رساني پيرامون پيشرفت‌هاي علمي كشور به دانشجويان خارج از كشور.

کرونا و بازگشت نخبگان00 نظر

کرونا و بازگشت نخبگان
بررسی تهدیدها و فرصت‌های ناشی از بازگشت دانشجویان بین المللی به کشور خود

 

در ابتدای قرن بیست و یکم جمعیت دانشجویان بین المللی جهان رقمی بالغ بر دو میلیون نفر بود که با گسترش آموزش عالی بین‌المللی در جهان در پایان دهه دوم این قرن این رقم با افزایش ۲۵۰ درصدی به بیش از ۵ میلیون نفر رسیده بود. در آغاز دهه سوم قرن حاضر، پیش بینی‌ها حاکی از تدوام این سیر صعودی و جهش جمعیت دانشجویان بین المللی جهان به تراز ۱۰ میلیون نفر بود. اما با آغاز سال ۲۰۲۰ میلادی، جهان با شوکی عظیم ناشی از شیوع ویروس کرونا مواجه شد که در پی آن تحولاتی عظیم در عرصه‌های مختلف اقتصادی و اجتماعی و از جمله در حوزه آموزش عالی بین المللی رخ داده است. 

 

در واقع همراه با شیوع جهانی ویروس کرونا، بازار جابجایی دانشجویان بین المللی در سراسر دنیا با محدودیت‌ها و اختلالات فراوانی مواجه شده است. از تبعات جهانی شیوع بیماری کرونا، قرار گرفتن دنیا در وضعیت استثنایی (Global Shutdown)در چند دهه اخیر در حوزه مهاجرت و جابجایی بین المللی انسان‌ها و بسته شدن کامل مرزها است. بسیاری از کشورها و اقتصادهای بین المللی در وضعیت مرزهای بسته و یا اعمال  محدودیت در زمینه تردد بین المللی هستند. پاندمی کرونا در ۱۸۸ کشور دنیا، دانشگاه‌ها را به تعطیلی کشانده و یا آن‌ها را با تغییرات جدی روبه‌رو کرده است. بر اساس آمار یونسکو در حال حاضر بیش از ۱.۵ میلیارد دانشجو و دانش‌آموز در دنیا تحت تاثیر این همه‌گیری قرار گرفته‌اند که حجمی حدود ۹۱% از دانشجویان و دانش‌آموزان جهان را تشکیل می‌دهد. 

بعد از اعلام بسته شدن مرزهای بین المللی در بسیاری از کشورهای جهان، بخصوص کشورهای دانشجو پذیر از جمله آمریکا، کانادا و استرالیا، بسیاری از دانشجویان بین المللی مخصوصاً آن دسته از دانشجویان که در خارج از کشورهای محل تحصیل خود بودند، در سردرگمی و بلاتکلیفی به سر می‌برند. گروهی از دانشجویان که خود را برای آغاز دوره تحصیلی و یا ادامه دوره خود در ترم‌های بهاره آماده کرده بودند، در وضعیت نامعلومی قرار دارند. از سوی دیگر، با تعطیلی بسیاری از مراکز آموزشی و پژوهشی در کشورهای دانشجو پذیر دنیا، فرآیند جذب و جابجایی دانشجویان بین المللی نیز تا حد زیادی محدود شده است. در حالیکه چین فرستنده تعداد زیادی از دانشجویان به کشورهای مختلف دنیا است، بسیاری از کشورها ورود و حضور دانشجویان چینی را تا حد زیادی محدود کرده‌اند.

اما یکی دیگر از عوارض مهم شیوع ویروس کرونا بر بازار بین المللی جابجایی دانشجویان، بازگشت دانشجویان از کشورهای میزبان به کشورهای فرستنده است. در واقع همزمان با بسته شدن دانشگاه‌ها و تعطیلی کلاس‌های درس و توقف ارائه حضوری آموزش، بسیاری از کلاس‌ها و دوره‌های درسی در مراکز آموزشی و دانشگاه‌های جهان بصورت برخط (آنلاین) ارائه می‌شوند. شیوه ارائه غیرحضوری آموزش، ترس از بسته شدن مرزها، احساس آسایش و امنیت بیشتر در کنار خانواده، کاستن از هزینه‌های زندگی و مواردی از این دست جملگی باعث گردیده است که بسیاری از دانشجویان علی رغم محدودیت و کاهش پروازهای بین المللی، قصد عزیمت و بازگشت به کشور خود را داشته باشند. همچنان که در طول دو ماه گذشته تعدادی قابل توجهی از دانشجویان ایرانی ساکن خارج از کشور به داخل کشور بازگشته‌اند. 

 

بازگشت دانشجویان بین المللی از منظر کشورهای میزبان را نمی‌توان اتفاق خوشایند و مطلوبی قلمداد کرد و بنوعی تهدیدی برای اقتصاد این کشورها است. چرا که دانشجویان بین المللی در بسیاری از کشورهای مقصد، منبع درآمد قابل توجهی تلقی می‌شوند و دانشگاه‌های این کشورها اتکای قابل توجهی به دانشجویان بین المللی به ویژه در ایجاد مشاغل آکادمیک و وابسته دارند. بر اساس مطالعات صورت گرفته به عنوان نمونه در کشور استرالیا، بخش بین الملل دانشگاه‌ها ۴۱ میلیارد دلار به اقتصاد این کشور کمک کرده‌اند و در سال ۲۰۱۸ از ۲۶۰ هزار شغل تمام وقت پشتیبانی کرده‌اند. با توجه به محدودیت‌های ناشی از ویروس کرونا و از بین رفتن ترم تحصیلی دانشجویان، انتظار می‌رود که دانشگاه‌ها مبلغی بین ۳ تا ۴.۴ میلیارد دلار از درآمد خود را از دست دهند. بر اساس تخمین‌ها پیش بینی می‌شود که بیش از ۲۱ هزار شغل در شش ماه آینده در معرض خطر قرار داشته باشند و در صورت ادامه دار شدن همه گیری ویروس کرونا،  این میزان بیکاری در این بخش افزایش یابد. به همین خاطر بسیاری از کشورهای میزبان در حال طراحی و اجرای برنامه های ویژه برای حمایت از دانشجویان بین المللی اعم از کاهش یا بخشودگی شهریه‌های تحصیلی، اعطای وام و کمک هزینه‌های زندگی هستند. 

اما از منظر کشورهای دانشجو فرست از جمله ایران، موضوع بازگشت دانشجویان بین المللی می‌تواند هم فرصت تلقی شود و هم تهدید. به طور طبیعی بازگشت ( اجباری/ اختیاری) دانشجویان ساکن خارج از کشور به داخل، برای هر کشور دانشجو فرستی این نوید را می‌دهد که پیوند عاطفی و احساسی، ارتباط کاری و به طور کلی میل به بازگشت به موطن همچنان در میان این دسته از سرمایه‌های انسانی همچنان زنده و برقرار است. چرا که در بعضی از مواقع، جابجایی بین المللی دانشجویان به خارج، یک طرفه بوده و در شرایط اضطراری همچون شرایط فعلی شیوع کرونا، دانشجویان تمایلی برای بازگشت به کشور موطن حتی به بهانه دیدار خانواده خود ندارند. لذا بخشی از این بازگشت‌ها (ولو موقت) و رفت و آمدها موید این موضوع هستند که موضوع جابجایی بین المللی دانشجویان همیشه یک طرفه و به قصد عدم بازگشت نیست. 

نکته دیگر این است که در شرایط فعلی که رشد چشمگیر و تحولی بی سابقه در صنعت آموزش آنلاین صورت گرفته هرچند به واسطه شرایط اجباری ناشی از شیوع کرونا بوده است.

 

 با این حال این تغییر در جهت گیری آموزش از حضوری به برخط (آنلاین) می‌تواند اثرات عمیق و بلند مدتی را در این حوزه به دنبال داشته باشد و سهم و جایگاه آموزش و جابجایی مجازی (Virtual Mobility) را به شکل بی‌سابقه‌ای بهبود و ارتقاء بخشد. در واقع گسترش فرهنگ و اعتبار آموزش آنلاین در بخش آموزش عالی بین المللی می‌تواند علاوه بر اینکه به کاهش هزینه‌های آموزش و گسترش این بخش کمک کند، هزینه‌های مربوط به جابجایی فیزیکی دانشجویان را کاهش داده و از آن مهم‌تر امکان از دست دادن سرمایه‌های انسانی کشورهای دانشجو فرست به واسطه حضور در خارج از کشور را تا حدی تقلیل دهد. در همین راستا نتایج یک پیمایش بین المللی حاکی از آن است که به علت شیوع کرونا بویژه در کشورهای مقصد اصلی اعم از آمریکا و انگلستان و اسپانیا، برنامه تعداد قابل توجهی از دانشجویان برای ادامه تحصیل در خارج تغییر کرده است. نتایج این پیمایش نشان می‌دهد ۴۰ درصد از دانشجویان بین المللی برنامه ادامه تحصیل خود را تغییر داده‌اند. بیشتر دانشجویان در فکر تعویق برنامه ادامه تحصیل خود تا سال آتی تحصیلی هستند. عده‌ای نیز به دنبال ثبت نام در برنامه‌های آنلاین هستند و گروهی نیز از ادامه تحصیل در خارج منصرف شده‌اند و برنامه ادامه تحصیل در کشور موطن خود را مدنظر دارند.

بازگشت دانشجویان خارج از کشور به داخل (ولو به صورت موقت) و ماندگاری احتمالی بخشی از آن‌ها به علت تغییر برنامه کلی ادامه تحصیل در داخل و یا ادامه تحصیل از طریق آنلاین و ارتباط با مراکز دانش و توسعه فناوری روز دنیا می‌تواند زمینه ساز انتقال ایده‌های دانش بنیان و فناورانه به داخل کشور باشد. هر چند که این موضوع نیازمند زمینه سازی محتوایی و اجرایی جهت بهره برداری از این ظرفیت به شکل سودمند و هدفمند است. خوشبختانه در کشور ایران اخیراً به واسطه فعالیت‌ها و سرمایه گذاری‌های معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری جهش قابل توجهی در زمینه ایجاد زیرساخت‌های توسعه کسب وکارها و فعالیت‌های نوآورانه و فناورانه در کشور صورت گرفته است. بازگشت دانشجویان ایرانی خارج از کشور و تعامل سازنده آن‌ها با همتایان خود در محیط‌های پویای دانش بنیانی می‌تواند خون تازه در رگ‌های اکوسیستم نوآوری و فناوری کشور باشد. در این بین ایده ایجاد و توسعه محیط‌های تعاملی تخصصی ویژه دانشجویان بازگشتی با همتایان داخلی خود در قالب پارک فناوری یا مراکز نوآوری اختصاصی می‌تواند در این مسیر نقش تسهیل گرانه‌ای داشته باشد و مهم‌تر از آن که در معرفی هر چه بیشتر ظرفیت‌های توسعه یافته در داخل کشور به این دسته از دانشجویان و همچنین تقویت حس ماندگاری آن‌ها در داخل کمک شایانی نماید. 

به هر حال باید در نظر داشت که شیوع ویروس کرونا شرایطی را فراهم ساخته است که می‌توان از آن فرصت‌های جدیدی فراهم آورد. اما همانگونه که اشاره شد این فرصت‌ها مستلزم برنامه ریزی و زمینه سازی محتوایی و اجرایی است. بازگشت دانشجویان ایرانی از خارج به داخل بخصوص در برخی از رشته‌ها از جمله پزشکی و داروسازی در دوران کرونا می‌تواند یک فرصت استثنائی برای کشور باشد. چراکه در حال حاضر با توجه به فشار بیش از حد بر روی بخش بهداشت و درمان کشورها و نیاز ضروری آن‌ها به کادر درمانی، دانشجویان بین المللی رشته‌های پزشکی و داروسازی و حوزه‌های وابسته و بین رشته‌ای اعم از مهندسی پزشکی، یک منبع فوق العاده ارزشمند برای کشورهای فرستنده و میزبان به شمار می‌آیند که پیش بینی می‌شود رقابتی شدیدی در آینده نزدیک برای جذب و حفظ آن‌ها در میان کشورها درگیرد. متاسفانه اخیراً در اظهارات مشاور وزیر بهداشت کشور ابراز بی علاقگی و عدم توجه به دانشجویان پزشکی بازگشته به داخل کشور، مشاهده شد که می‌تواند ناشی از بی‌برنامگی کشور در زمینه بهره گیری از ظرفیت دانشجویان بازگشتی بخصوص در رشته‌های پزشکی باشد.  عدم توجه به این منابع انسانی ارزشمند بخصوص در رشته‌های مورد نیاز مبرم کشور می‌تواند ارسال کننده پیام ناامیدی و عدم توجه به دسته‌های مختلف دانشجویان بازگشتی در سایر حوزه‌ها و رشته‌ها باشد. 

اما یکی از تهدیدهای اصلی بازگشت دانشجویان ایرانی به داخل کشور و عدم امکان بازگشت مجدد آن‌ها به خارج و یا محدودیت جابجایی بین المللی آنها مربوط به ضرورت داشتن سهم پایدار  ایران در بازار  جهانی” چرخش نخبگان و دانشجویان” به عنوان بخشی از سوخت موتور انتقال و توسعه دانش و فناوری در کشور است. چرا که جابجایی بین المللی دانشجویان و متخصصان سهم مهمی را در توسعه دانش و فناوری و حتی افزایش قدرت نرم کشورهای در حال توسعه اعم از ایران ایفا می‌کند. لذا همواره حفظ و حراست بخشی از سهم و جایگاه ایران در بازار  بین المللی ” چرخش نخبگان” بسیار مهم و حیاتی است.  همچنان که در چند ماه پیش از شیوع کرونا، سیاست‌های محدود کننده دولت آمریکا در ورود دانشجویان و متخصصان ایرانی و چینی موید این موضوع است که دسترسی به منابع دانش و فناوری روز دنیا تبدیل به یکی از دغدغه‌های دولت‌ها در منازعات و رقابت‌های منطقه‌ای و جهانی شده است.

به هر حال آنچه در این یادداشت مختصر مدنظر بود توجه دادن به این نکته اساسی است که شیوع ویروس کرونا و تغییر و تحولات در بخش آموزش عالی بین المللی و  بازگشت دانشجویان بین المللی از خارج به داخل کشورهای دانشجو فرست، از جمله ایران موید فرصت‌ها و تهدیدات فراوان و متنوعی است که بهره برداری و تقویت فرصت‌ها و  همچنین تخفیف و رفع تهدیدات نیازمند یک فکر راهبردی و برنامه اجرائی سریع و هوشمند است. چرا که بزودی با به نقطه تعادل رسیدن شرایط جدید، فرصت‌های پیش آمده ناشی از بازگشت دانشجویان کم رنگ و تهدیدات ناشی از خروج سرمایه‌های انسانی مجدداً پررنگ خواهد شد.

منبع: بهرام صلواتی - مدیر رصدخانه مهاجرت ایران


 

 

 

مطالب مرتبط

پربازدیدترین

نظرات ( 0 )

نظر شما